مراقبتهای دوران بارداری

سلامانه : سالانه هزاران زن باردار بدون دریافت مراقبتهای پزشکی کافی نوزادان خود را به دنیا می‌آورند.نوزادانی که ازچنین مادرانی به دنیا می‌آیند سه برابر شانس وزن کم هنگام تولد و پنج برابر خطر بیشتری برای مرگ نسبت به دیگر نوزادان دارند. پنج اقدام اصلی برای داشتن یک بارداری بی‌خطر و یک کودک سالم بشرح ذیل میباشند:
١.   مراجعه به یک پزشک از ابتدای بارداری
٢.    ترک سیگار،الکل و داروها
٣.    مصرف غذاهای سالم شامل میوه‌ها، سبزیجات، شیر کم چرب، تخم‌مرغ، پنیر و حبوبات
۴.  مراقبت خوب از سلامتی و انجام ورزش مناسب 
۵.    کنترل وضعیت سلامت نوزاد توسط پزشک بعد از تولد
 
*مراقبتهای دوران بارداری یعنی چه؟
مراقبتهای دوران بارداری عبارت است از مجموعه اقدامات و خدماتی که به مادر باردار و کودکش ارائه می‌شود.اهمیت این مراقبتها از آن جهت است که عادات و رفتارهایی که در یک فرد بالغ بی‌خطر هستند ممکن است برای مادر باردار و کودک او خطر ساز باشند.به یاد داشته باشید که سلامت کودک قبل از تولدش آغازمی‌شود. به کمک مراقبت‌های دوران بارداری خطراتی که سلامت کودک را تهدید می‌کند کاهش می‌یابد.زن باردار باید در طول بارداری به طور مرتب و در زمان‌های معین مراقبت شود. این مراقبت‌ها شامل موارد زیر است:
الف- تحت نظر قرار گرفتن
معاینات ادواری :
 پزشك یا ماما از وی در مورد سوابق بارداری و زایمان قبلی، سابقه یا ابتلا به بیماری، مصرف دارو، وضعیت فعلی بارداری سوال و اعضای مختلف بدن را معاینه می‌كند. از ابتدای بارداری تا 28 هفتگی هر ماه یك بار، از 28 تا 36 هفتگی 2 بار در ماه و از 36 هفتگی تا زمان وضع حمل هر هفته باید مورد معاینه قرار گیرند.  در هر مراقبت وضعیت سلامت وی بررسی می‌شود. وزن، فشارخون، درجه حرارت، نبض، تنفس و ارتفاع رحم اندازه‌گیری و صدای قلب جنین شنیده می‌شود.
آزمایش‌های معمول بارداری: 
در نیمه اول و دوم بارداری، با انجام آزمایش خون و ادرار از نظر وجود بیماری‌هایی مانند كم خونی، عفونت، بیماری كلیوی و بیماری قند (دیابت) بررسی می‌شود. همچنین گروه خونی و ارهاش تعیین می‌گردد كه در صورت منفی بودن ارهاش، ارهاش همسر و سایر آزمایش‌های مربوطه درخواست می‌گردد. آزمایش‌های لازم جهت تشخیص دیابت بارداری و تشخیص ناسازگاری خونی( Rh )در 28- 24 هفته حاملگی صورت می‌گیرد. همچنین امروزه غربالگری اختلالات كروموزومی جهت تشخیص برخی بیماری‌های ژنتیكی در سه ماهه اول و دوم از طریق آزمایش خون برای برخی زنان باردار انجام می‌گیرد كه حتی تا 97% موارد می‌توان این بیماری‌ها را در دوران جنینی تشخیص داد.
سونوگرافی:
سونوگرافی ابزاری برای بررسی وضعیت جنین است كه به طور معمول در دو نوبت، نیمه اول و دوم بارداری انجام می‌شود. دفعات بیشتر سونوگرافی براساس نظر پزشك یا ماما و وضعیت خاص است.
ایمن سازی:
در بارداری می‌بایست خانم باردار برعلیه كزاز و دیفتری ایمن باشد. بنابراین در صورتی كه پیش از بارداری، كامل واكسینه نشده لازم است جهت تكمیل آن با پزشك یا ماما مشورت نماید. قبل از بارداری باید برعلیه سرخجه واكسینه شوند زیرا این واكسن می‌تواند برای جنین خطرناك باشد. تلقیح واكسن مننژیت در بارداری در صورت الزام منعی ندارد و همچنین در صورتی كه سه ماهه دوم و سوم بارداری خانم مقارن با فصل شیوع آنفلوآنزا است، تلقیح واكسن توصیه می‌شود.
 
ب- تغذیه :
علت توجه به تغذیه در بارداری، سلامت مادر و تأمین مواد غذایی مورد نیاز برای رشد و نمو جنین می‌باشد. جنین از طریق بند ناف و جفت مواد غذایی مورد نیاز خود را از خون مادر می‌گیرد. در بارداری، میزان نیاز روزانه به كربوهیدرات، ویتامین‌ها، پروتئین، چربی و مواد معدنی افزایش می‌یابد. آشنایی با گروه‌های غذایی به وی كمك می‌كند تا بتواند با توجه به توان مالی، مواد غذایی مورد نیاز روزانه خود را انتخاب كند.
آنچه كه در تغذیه زن باردار اهمیت دارد، رعایت تنوع و تعادل و مقدار در برنامه غذایی روزانه و در عین حال جلوگیری از دریافت بیش از اندازه كالری می‌باشد. برای داشتن رژیم غذایی متعادل و متنوع، لازم است روزانه از چهار گروه اصلی غذایی استفاده شود:
 
1- گروه نان و غلات
این گروه شامل انواع نان، برنج، ماكارونی، رشته، گندم، جو، ذرت می‌باشد. مقدار توصیه شده 7 تا 11 سهم در روز است به طور مثال هر یك سهم معادل یكی از این مقادیر است: یك برش از نان سنگك یا تافتون یا بربری به اندازه یك كف دست (تكه نان در ابعاد 10 × 10 سانتیمتر مربع یا حدود 30 گرم) یا 4 برش نان لواش یا یك لیوان غلات پخته یا نصف لیوان غلات خام.
 
چند نكته:
E      توصیه می‌شود از نان‌های سبوس دار مانند سنگك و بربری استفاده شود؛
E      بهتر است برنج به صورت كته مصرف شود؛
E      بهتر است مواد غذایی این گروه با حبوبات (عدس پلو، نخودپلو، لوبیا پلو، عدسی با نان و ....) مصرف شود.
2- گروه میوه و سبزی
الف) مقدار توصیه شده میوه در روز 3 تا 4 سهم می‌باشد كه هریك سهم به طور مثال معادل یكی از این مقادیر است: یك عدد سیب، یك عدد پرتقال یا موز متوسط، نصف لیوان كمپوت یا میوه پخته، 3 عدد زردآلو، نصف لیوان حبه انگور، یك چهارم طالبی متوسط، نصف لیوان آب میوه، یك سوم لیوان آب لیمو ترش، 2 قاشق غذاخوری میوه خشك یا برگه.
 
چند نكته:
E      از میوه‌های تازه و متنوع در میان وعده استفاده شود؛
E      به جای نوشابه‌های گازدار، آب میوه تازه مصرف شود؛
E      بهتر است هنگام صرف صبحانه، میوه میل شود.
 
ب) مقدار توصیه شده از انواع سبزی شامل سبزی‌های برگی، هویج، گوجه فرنگی، كدو، سیب‌زمینی و ... به طور متوسط 4 تا 5 سهم در روز است كه هریك سهم به طور مثال معادل: یك لیوان سبزی خام برگ‌دار، سالاد سبزیجات و یا نصف لیوان سبزی پخته است.
 
چند نكته:
E      از سبزی‌های با برگ سبز تیره استفاده شود؛
E      سبزی‌ها با دقت شسته و ضدعفونی شود؛
E      برای حفظ ارزش غذایی، سبزی‌ها تازه مصرف شده و پس از خرد كردن بلافاصله پخته و ترجیحاً بخارپز شود؛
E      سبزی‌ها را با آب كم پخته و از آب آن نیز استفاده شود؛
E      هنگام پختن سبزی‌ها، در ظرف بسته باشد؛
E      از قراردادن سبزی‌ها در معرض هوا یا نور خورشید و پختن به مدت طولانی خودداری شود.
 
3- گروه گوشت، تخم‌مرغ، حبوبات و مغزها
این گروه شامل انواع گوشت‌های سفید و قرم، ماهی، دل و جگر، تخم مرغ، حبوبات (عدس، نخود، لوبیا...) و مغزها مثل پسته، گردو، بادام است. مقدار توصیه شده حدوداً 3 سهم در روز است كه هریك سهم به طور مثال می‌تواند یكی از این مقادیر باشد: 60 گرم گوشت قرمز یا ماهی یا مرغ، نصف لیوان حبوبات خام یا یك لیوان حبوبات پخته،؛ یك عدد تخم مرغ یا نصف لیوان از مغزها.
 
چند نكته:
E      مرغ، جوجه پخته یا آب پز همراه با برنج و سبزیجات میل شود؛
E      تخم مرغ را ترجیحاً آب پز و سفت كرده و از مصرف زرده آن به صورت خام یا نیم پز خودداری شود؛
E      بیش از دو وعده ماهی در هفته (300 گرم) به علت وجود جیوه توصیه نمی‌شود؛
E      خوردن ماهی‌هایی كه جیوه بالا دارند نیز توصیه نمی‌شود (كوسه ماهی)؛
E      در پختن انواع گوشت دقت نموده كه كاملاً مغز پخت شود؛ ژ
E      برای پیشگیری از نفخ بهتر است حبوبات 8 -6 ساعت قبل از مصرف در آب خیس و سپس طبخ شود؛
E      از انواع مغزها ترجیحاً به صورت خام (نمك كمتری دارد) و به صورت میان وعده استفاده شود.
 
4- گروه شیر و لبنیات
این گروه شامل شیر، ماست، پنیر، بستنی، دوغ و كشك است. مصرف حداقل 3 تا 4 سهم در روز توصیه می‌شود. هریك سهم معادل یكی از این مقادیر است: یك لیوان شیر، یك لیوان ماست، 45 تا 60 گرم پنیر كم چرب (به اندازه دو قوطی كبریت)، یك لیوان كشك و یا 5/1 لیوان بستنی.
 
چند نكته:
E       لبنیات پاستوریزه مصرف شود؛ قبل از مصرف كشك، حداقل 5 تا 10 دقیقه بایستی آن را جوشاند؛
E      اگر مصرف شیر ایجاد نفخ و یا مشكلات گوارشی می‌كند، بهتر است معادل آن از پنیر یا ماست استفاده شود؛
E      بهتر است از شیر، پنیر و ماست كم چرب استفاده شود.
 
5- گروه متفرقه (روغن، شیرینی، نوشیدنی‌ها)
به غیر از چهار گروه اصلی، یك گروه متفرقه نیز وجود دارد كه شامل انواع شیرینی، روغن، كره، خامه، شكر، نمك، شكلات، چاشنی‌ها و نوشیدنی‌ها است. به طور كلی مصرف این مواد در حداقل مقدار توصیه می‌شود.
 
چند توصیه برای تهیه صحیح غذا:
E      آشپزخانه تمیز و خشك نگهداری شود؛
E      قبل از تهیه غذا، دست‌ها به دقت شسته شود؛
E      حتی‌المقدور غذای تازه مصرف شود؛
E      غذای فریزری را قبل از مصرف، از حالت یخ‌زده خارج كرده و سپس مصرف شود؛
E      از غذاهایی كه تاریخ مصرف آنها گذشته است، استفاده نشود؛
E      از مصرف غذاهای حاوی مواد نگهدارنده یا افزودنی‌های شیمیایی مانند كنسرو ماهی، سوسیس و كالباس پرهیز شود.
 
اصلاح عادات و رفتارهای غذایی
برای كنترل از اشتها و پیشگیری از پرخوری نكات زیر رعایت شود:
E      غذا در حالت نشسته و در یك مكان خاص خورده شود؛
E      نیم ساعت قبل از صرف ناهار یا شام، یك لیوان آب نوشیده شود؛
E      قبل از صرف غذا، سالاد میل شود؛
E      سعی شود وعده‌های اصلی غذا (صبحانه، ناهار، شام) حذف نگردد؛
E      در هنگام صرف غذا تنها از یك نوع غذا میل شود؛
E      از میوه‌ها و سبزی‌های تازه به عنوان میان وعده استفاده شود؛
E      غذا در ظرف كوچك كشیده شود؛
E      از مواد غذایی در جایی نگهداری شود تا در معرض دید نباشند؛
E      غذا آهسته و در آرامش خورده شود.
 
مصرف مكمل‌ها
 اجرای یك برنامه غذایی متعادل و متنوع با استفاده از گروه‌های مختلف غذایی می‌تواند تمام نیازهای تغذیه‌ای زن باردار و جنین وی را تامین نماید به جز نیاز به اسید فولیك و آهن كه باید از طریق دریافت مكمل‌های غذایی جبران شود. مصرف اسیدفولیك از یك ماه پیش از بارداری، در پیشگیری از نقص مادرزادی لوله عصبی جنین، نقش دارد. این مقدار اسیدفولیك تا سه ماه پس از زایمان توصیه می‌شود. گوشت، ماهی، جگر، حبوبات، سبزی‌های برگ تیره مانند اسفناج و میوه‌هایی مانند پرتقال حاوی اسیدفولیك است.
آهن نیز در پیشگیری از كم خونی زن باردار نقش دارد و مصرف روزانه یك قرص (60 میلی‌گرم) از شروع هفته 16 بارداری تا 3 ماه پس از زایمان توصیه می‌شود. منابع غذایی حاوی آهن شامل: گوشت، مرغ، جگر، حبوبات، سبزی‌های سبز تیره مانند جعفری و اسفناج، انواع مغزها مانند گردو و بادام، انواع خشكبار مانند برگه، توت خشك، كشمش و خرما می‌باشد.
 
توصیه:
E      بهتر است به همراه غذا و بعد از آن ،سبزی تازه، سالاد و میوه میل شود. این مواد حاوی ویتامین ث هستند و جذب آهن را افزایش می‌دهند؛
E      از مصرف چای، قهوه و دم‌كرده‌های گیاهی یك ساعت قبل از غذا و دوساعت پس از غذا پرهیز شود زیرا جذب آهن را كاهش می‌دهد؛
E      برای كاهش اختلالات گوارشی و جذب بهتر، قرص آهن پس از غذا و یا قبل از خواب مصرف شود؛
E      اختلالات گوارشی ناشی از مصرف قرص آهن مانند درد معده، تهوع، اسهال یا یبوست معمولاً موقتی است و نباید مصرف قرص به این دلایل قطع شود.
 
ت- خود مراقبتی در زمینه بهداشت فردی
 رعایت بهداشت از مهم‌ترین كارهایی است كه باید در این دوران انجام شود. مطالب زیل شما را با این مراقبت‌ها آشنا می‌كند:
 
پوشیدن لباس:
 بهتر است در بارداری، لباس راحت و گشاد پوشیده شود. به علت افزایش حجم و دردناك شدن پستان‌ها از سینه‌بندهای مناسب استفاده شود. پوشیدن كفش پاشنه بلند (بیش از 5 سانتی‌متر) یا كاملاً تخت به دلیل افزایش انحنای كمر و برهم زدن تعادل بدن و همچنین پوشیدن شلوار و جوراب تنگ توصیه نمی‌شود.
 
مراقبت از دندان: 
در بارداری زن تمایل بیشتری به خوردن مواد غذایی شیرین یا ترش دارد و به دلیل كم حوصلگی و خستگی وقت كمتری برای مراقبت از دندان صرف می‌كند، بنابراین احتمال پوسیدگی دندان و بیماری لثه بیشتر می‌شود. انجام درمان‌های دهان و دندان در بارداری منعی ندارد ولی بهترین زمان سه ماه دوم بارداری است.
 
توصیه:
E      از خمیردندان حاوی فلوراید استفاده شود؛
E      برای تمیز كردن دندان‌ها علاوه بر مسواك، از نخ دندان استفاده شود؛
E      بهتر است به جای مواد قندی، میوه و سبزی‌های تازه مصرف شود؛
E      پس از خوردن غذا و مایعات گرم، از خوردن و نوشیدن غذا و مایعات سرد و پس از خوردن غذا و مایعات سرد، از خوردن و نوشیدن غذا و مایعات گرم خودداری شود؛
E      اگر خونریزی از لثه وجود دارد، بهتر است پس از مسواك زدن دهان با آب نمك شسته و در صورت تداوم خونریزی به دندان پزشك مراجعه شود.
 
كارو فعالیت غیر حرفه ای :
 اگر زن باردار شاغل است و در بارداری خود عارضه ندارد، می‌تواند تا شروع دردهای زایمانی به كار خود ادامه دهد. بهتر است از انجام كارهای سنگین كه موجب افزایش ضربان قلب و عرق كردن زیاد می‌شود، پرهیز كرده و به حد كافی استراحت نماید.
 
مسافرت:
 مسافرت برای زن باردار سالم، منعی ندارد ولی اگر بخواهد در هفته‌های آخر بارداری سفر كند، باید حتماً با پزشك یا مامای خود مشورت نماید.
در طول سفرهای زمینی، باید حداقل هر 2 ساعت یك بار كمی راه برود. بستن كمربند ایمنی را فراموش نكند. برای استفاده از كمربند ایمنی قسمت شانه‌ای كمربند باید از بین دو سینه و قسمت محیطی آن از زیر شكم و روی ران‌ها رد شود. علت خطر مسافرت به خصوص سفرهای هوایی، در دسترس نبودن امكانات كافی و مناسب برای زن باردار است.
 
استراحت:
 بهتر است یك برنامه مشخص برای استراحت خصوصاً در اواخر بارداری وجود داشته باشد. بهترین وضعیت برای استراحت، خوابیدن به پهلو است. این امر سبب خون‌رسانی و اكسیژن رسانی بهتر به جنین می‌شود. تغییر وضعیت از یك پهلو به پهلوی دیگر و یا بلند شدن باید به آرامی صورت گیرد. در هفته‌های آخر بارداری از انجام فعالیت‌های سنگین خانه (مانند خانه تكانی) اجتناب شود.
 
ورزش:
 زنانی كه قبل از بارداری به طور مرتب ورزش می‌كردند باید دفعات آن را كاهش دهند، ولی كسانی كه سابقه نداشته‌اند، نباید در بارداری ورزش كردن را به صورت حرفه‌ای شروع كنند.
ورزش‌هایی مانند تنیس، اسكی، كوه نوردی، شیرجه و ورزش‌های رزمی در بارداری توصیه نمی‌شود. پیاده‌روی، شنا، دوچرخه سواری و تمرین‌های كششی در بارداری مناسب است. در صورتی كه به دلایل پزشكی به استراحت بیشتر نیاز است، در مورد نوع و دفعات تمرین‌ها با پزشك یا ماما مشورت شود.
 
اعتیاد:
 بهترین توصیه این است كه از كشیدن سیگار و سایر دخانیات و مصرف الكل جداً خودداری شود. سیگار و دخانیات موجب زایمان زودرس و كم وزنی نوزاد و حتی مرگ وی می‌شود. همچنین مصرف الكل باعث تاخیر رشد، ناهنجاری‌های صورت و اختلال عصبی در جنین می‌شود.
ترك اعتیاد در بارداری توصیه نمی‌شود ولی زن باردار باید زیر نظر پزشك متخصص مراقبت شود.
 
مصرف دارو:
بدون مشورت با پزشک خود هیچ دارویی مصرف نکنید. در مورد ویتامینها هم مراقب باشید . تنها ویتامینهایی مصرف کنید که پزشکتان تجویز کرده است.اگر چه شما نیاز به مصرف بیشتر آهن ، کلسیم و اسید فولیک دارید اما میزان و زمان استفاده از آنها باید تحت نظر پزشک باشد. اكثر داروهایی كه زن باردار مصرف می‌كند از طریق جفت به جنین می‌رسد. از مصرف خودسرانه دارو خودداری شود. اگر قبل از بارداری به علت بیماری دارو مصرف می‌شده و یا در اوایل بارداری خانم باردار مجبور به استفاده از دارو است، باید پزشك یا ماما را از مصرف داروی خود مطلع كند.
E      در صورت بیماری و مراجع به پزشك، حتماً پزشك را از بارداری خود مطلع نمایید.
E       با توجه به اینكه اشعه رادیولوژی برای سلامت جنین خطرناك است، لازم است خانم بارداری خود را به پزشك اطلاع دهد.
E       لازم است خانم باردار قبل از ملاقات با افرادی كه شیمی درمانی می‌شوند و یا دچار بیماری عفونی (مانند آبله مرغان و ...) هستند با پزشك یا ماما مشورت نمایند.
 
علائم خطردر طی بارداری 
 معمولاً بارداری به سلامت خاتمه می‌یابد، اما گاهی ممكن است بی‌اعتنایی و غفلت نسبت به ان سلامت زن باردار و جنین را به خطر اندازد انجام به موقع مراقبت‌ها موجب تشخیص زودهنگام عوارض ناشی از بارداری و در نتیجه درمان به موقع آن می‌شود. با مشاهده هریك از علائم زیر فوراً با پزشك یا ماما تماس گرفته و یا به بیمارستان یا واحد بهداشتی درمانی مراجعه شود:
لكه بینی یا خونریزی ،كاهش یا نداشتن حركت جنین ،آبریزش یا خیس شدن ناگهانی ،سردرد و تاری دید ،تب و لرز،درد شكم و پهلوها و یا درد سر دل،سوزش یا درد هنگام ادرار كردن ،تنگی نفس و تپش قلب، ورم دست‌ها و صورت و یا تمام بدن،استفراغ شدید و مداوم یا خونی ،درد و ورم یك طرفه ساق و ران ،عفونت، آبسه و درد شدید دندان ،افزایش وزن ناگهانی (1 كیلوگرم یا بیشتر در هفته)
 
بهداشت روان
 پدر و مادر شدن از مراحل مهم زندگی است. در دوران بارداری، خلق و خو، روحیات، روابط خانوادگی و مسئولیت‌های پدر و مادر تغییر می‌كند و نحوه سازگاری آنها متفاوت است. زمانی كه نوزاد متولد می‌شود احساس واقعی پدر و مادر شدن بوجود می‌آید.

منبع:وب‌دا

ارسال برای یک دوست
۰ ۰ آیا این خبر را می پسندید؟
نظر دهید
CAPTCHA Image reload
لطفا عبارتی که در تصویر بالا می بینید را وارد نمایید.