دیابت بارداری و دیابت در بارداری

دیابت بارداری و دیابت در بارداری

سلامانه: اولویت­های بهداشتی در هر جامعه­، تابعی از شرایط خاص بیماری و سلامت در آن جامعه هستند که  فاصله وضعیت موجود از شاخص­های سلامت، مهمترین عامل تعیین این سیاست­ها در نظر گرفته می­شود. سلامت بارداری یکی از ارکان مهم شاخص سلامت در جامعه است چرا که حوزه تاثیر آن، دو نسل را درگیر می­نماید. به همین جهت برنامه­های مدونی برای پایش بارداری در کشور طراحی و اجرا شده که شامل مجموعه­ای از آزمایش­ها و معاینه­های دوره­ای هستند.

دیابت در بارداری

"دیابت در بارداری" یکی از دغدغه­های سلامت بارداری است. این حوزه شامل ابتلای دو گروه عمده از زنان باردار است: گروه اول شامل مراقبت­های بارداری در زنان با سابقه دیابت است که با وجود اهمیت فراوان و درگیری­های متعدد برای مادر و نوزاد، به دلیل صورت مساله مشخص و تشخیص دیابت قبل از بارداری، معمولاً مراقبت­های کافی را دریافت می­نمایند و اختلاف نظر عمده­ای در مراقبت از این موارد وجود ندارد.

دیابت بارداری

گروه دوم موارد ابتلا به دیابت بارداری است که در این موارد برخلاف دیابت در بارداری، تشخیص دیابت قبل از بارداری وجود ندارد و برای اولین بار در دوران بارداری تشخیص داده می­شود. مراقبت از این بیماران و مراحل تشخیصی و درمانی دیابت بارداری، مورد اختلاف هستند، از این رو تعداد زیادی از این بیماران، مراقبت­های لازم را دریافت نمی­کنند. بارداری به لحاظ ایجاد تغییرات هورمونی اصولاً روندی دیابت زا دارد و با مقاومت به انسولین همراه است لذا در برخی موارد، تعادل طبیعی متابولیسم گلوکز در زنان باردار از سیر طبیعی خود خارج و فرد، مبتلا به دیابت بارداری می­شود که در اغلب موارد پس از زایمان فرد به حالت طبیعی برگشته و دیابت برطرف می­گردد.

موارد ابتلا به این بیماری در جوامع مختلف متفاوت بوده و بین 1تا 14 درصد موارد بارداری متفاوت است. در ایران شیوع این بیماری حدود 5 تا 10 درصد می­باشد و به عبارتی از هر بیست زن باردار، حداقل یک مورد به این بیماری مبتلا می­شود.

عوارض دیابت بارداری

 تشخیص به موقع و دریافت مراقبت­های لازم به این بیماران بسیار اهمیت دارد چرا که دیابت بارداری با عوارضی نظیر سقط، زایمان زودرس، ماکروزومی، دیستوشی شانه، زردی، هیپوگلیسمی نوزادی و برخی عوارض دیگر همراه است. البته باید توجه داشت عوارض کوتاه مدت دیابت بارداری تنها قسمت کوچکی از عوارض بیماری است و عوارض بلند مدت آن سهم بزرگی در سلامت جامعه بازی می­کند. مطالعات نشان می­دهند که 30 تا 50 درصد زنان با سابقه دیابت بارداری، در پیگیری­های 15 ساله مبتلا به دیابت یا اختلال جدی تحمل گلوکز می­شوند و این در حالی است که خطر ابتلا به چاقی نیز در این زنان و فرزندان آنان به مراتب بالاتر از بارداری­های سالم می­باشد. بنابراین به نظر می­رسد که دیابت بارداری علاوه بر مادر، کودک را نیز تحت تاثیر قرار می­دهد. بنابراین تعجبی ندارد که از این بیماری به عنوان "مادر دیابت" در جامعه یاد شود. به همین ترتیب مطالعات در این زمینه موید کاهش ابتلا به دیابت در جامعه با کنترل بهتر دیابت بارداری هستند.

چرا دیابت بارداری کمتر مورد توجه قرار می­گیرد؟ شاید مهمترین عامل در این زمینه بی­علامت بودن بیماری است به این معنی که دیابت بارداری عموماً تشخیص بالینی ندارد و بر اساس آزمایش­های غربالگری تشخیص داده می­شود، بنابراین تا سال­ها تنها به موارد شدید بیماری توجه می­شد و بقیه موارد را تنها به عنوان یک سندرم آزمایشگاهی در نظر می­گرفتند.

غربالگری دیابت بارداری

 دو رویکرد عمده برای غربالگری دیابت بارداری وجود دارد. رویکرد اول بر مبنای غربالگری موارد پرخطر است که تنها در زنان با حداقل یک عامل خطر­زا، آزمون­های غربالگری انجام می­گیرد. مهمترین عوامل خطر­زا شامل سن، تعداد زایمان، چاقی، سابقه خانوادگی دیابت، سابقه دیابت بارداری، عوارض در بارداری قبلی یا ماکروزومی هستند. این رویکرد بیشتر در جوامعی با شیوع پایین دیابت بارداری - معمولا زیر 3 درصد - مورد توجه است. رویکرد دوم غربالگری همگانی است که تمام  زنان باردار در هفته 24 تا 28 بارداری، آزمون­های غربالگری را انجام می­دهند و در موارد پرخطر، در اولین ویزیت غربالگری انجام می­گیرد. غربالگری برای دیابت بارداری معمولا با آزمون GCT50g (Glucose challenge test)  انجام می­شود که میزان گلوکز سرمی پس از دریافت 50 گرم گلوکز خوراکی ارزیابی می­شود. در موارد اختلال این آزمون که با قند بالاتر از  mg/dl130 مشخص می­شود، آزمون تشخیصی با 100گرم گلوکز یاGTT100g(Glucose tolerance test)  انجام می­شود. این آزمون مبتنی بر چهار بار اندازه گیری سرمی گلوکز در ساعات صفر و یک، دو و سه پس از دریافت 100 گرم گلوکز است. پیش از این، اغلب صاحب نظران معتقد بودند که هدف عمده درمانی در این بیماران، تقلیل قند خون ناشتا به زیر mg/dl 95 و قند دو ساعته به میزان کمتر از mg/dl 120 است؛ ولی مطالعات اخیر در این زمینه نشان می­دهند که موارد خفیف دیابت بارداری نیز نیازمند توجه هستند.

کنترل دیابت بارداری

از ارکان مهم کنترل دیابت بارداری، پایش منظم بیماری و اعمال درمان­های به موقع و مستمر برای بیماری است. از آنجایی­که مقاومت به انسولین در این بیماران در سه ماهه سوم بارداری و به ویژه هفته­های پایانی به صورت صعودی افزایش می­یابد، لذا سطح قند سرمی در این بیماران به سادگی از کنترل خارج می­شود و این در حالی است که اعمال درمان­های سخت، ممکن است با عوارضی نظیر هیپوگلیسمی همراه شود؛ لذا مشاوره­های تغذیه به همراه برنامه غذایی و فعالیت بدنی مشخص، کمک موثری در درمان دیابت بارداری به شمار می روند. استفاده از وعده­های کوچک و متعدد غذایی به همراه فعالیت بدنی و پایش مستمر قند خون، در این فرایند کارساز خواهند بود. از طرفی با وجود این که استفاده از انسولین متوسط­الاثر در درمان این بیماران جایگاه مشخصی دارد، ولی برخی مطالعات موید سودمند بودن مت­فورمین در این بیماران بوده­اند. در نهایت با توجه به شیوع بالای دیابت بارداری در کشور و عوارض متعددی که برای مادر و جنین در پی دارد، به نظر می­رسد که غربالگری همگانی کارایی بهتری داشته باشد. همچنین توجه به کنترل دقیق قند در بارداری، به ویژه تکیه بر ارزیابی اختلال تحمل گلوکز، می­تواند سهم قابل قبولی در پیشگیری از ابتلا به دیابت و چاقی در جامعه داشته باشد.  

 

دکتر آرش حسین نژاد

متخصص ژنتیک، محقق

ارسال برای یک دوست
۰ ۰ آیا این خبر را می پسندید؟
نظر دهید
CAPTCHA Image reload
لطفا عددی را که تصویر بالا می بینید را وارد نمایید.