دکتر دیناروند:

اعتماد مردم به صنعت دارو بازگشته است

سلامانه :در ماه‌های پایانی عمر دولت دهم، در حوزه بهداشت و درمان آنچه بیش از همه مردم و به‌خصوص بیماران را آزار می‌داد، گرانی و کمبود دارو و تجهیزات پزشکی بود. تشدید تحریم‌های بین‌المللی و البته برخی سیاست‌های نادرست وارداتی و ارزی باعث شد تا از یک‌سو ده‌ها تن دارو در گمرك بماند و از ‌سویی دیگر در داخل، بیماران و به‌خصوص بیماران خاص با مشکلات عدیده‌ای برای تهیه دارو روبرو شوند. قیمت‌ها ناگهان افزایش چشمگیری یافت و مردم احساس می‌کردند داروها کیفیت گذشته را ندارد. در گوشه و کنار برخی شایعاتی شنیده می‌شد مانند اینکه برخی از داروها در آشپزخانه‌های پاکستان و هند تهیه می‌شود و مواد اولیه وارداتی هم از چین و از نوع نامرغوبش است. تمام این حرف و حدیث‌ها که البته گهگاه از سوی برخی کارشناسان هم تایید می‌شد، باعث بی‌اعتمادی مردم به وزارت بهداشت شده بود. امروز اما دکتر رسول دیناروند، رییس سازمان غذا و داروی وزارت بهداشت در گفتگو با هفته نامه سلامت، از کیفیت داروهای ایرانی دفاع می‌کند. او البته به بررسی دلیل کمبود و بحران دارو در کشور نیز می‌پردازد و خبرهای خوشی برای بیماران و البته تولیدکنندگان و واردکنندگان دارو دارد.

 

این روزها رییس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس و یکی از مسوولان انجمن‌های علمی پزشکی کشور انتقادهای بسیاری به کیفیت داروهای تولید داخل داشته‌اند. پاسخ شما به‌عنوان متولی داروی کشور به این انتقاد‌ها چیست؟

پرداختن به چند نکته در این زمینه لازم است؛ از جمله اینکه در ارتباط با کیفیت هر کالا نباید دچار افراط و تفریط شد و باید توجه داشت که فرهنگ استفاده از کالای خارجی در کشور فرهنگ بسیار جدی است، اما هیچ‌گاه بازار داروی کشور خالی از داروی خارجی نبوده بنابراین نمی‌توانیم یک بازار انحصاری را تصور کنیم که در آن امکان رقابت بین داروی ایرانی و خارجی فراهم نیست و کیفیت‌ها به این دلیل که رقیب خارجی نداشته‌ایم، بسیار پایین است. واقعیت این است که در بازار دارویی کشور، همیشه داروی وارداتی بوده و مردم هم خیلی وقت‌ها حق انتخاب دارند اما باید بدانیم که این حق انتخاب، هزینه‌هایی دارد و وقتی یک داروی وارداتی برند اصلی را با یک داروی ژنریک داخلی مقایسه می‌کنیم، می‌‌بینیم اختلاف قیمت بسیار جدی بین آنها وجود دارد. این اختلاف قیمت برای برخی داروها تا 20 برابر است. علت‌های این اختلاف قیمت متعدد است؛ مثلا اینكه شرکت صاحب داروی وارداتی امکانات بسیار فراوانی برای بازاریابی دارو دارد و به روش‌های بازاریابی محصول خود بسیار مسلط و توانمند است ولی شرکت ایرانی قدرت رقابت در این حوزه را ندارد. نکته بعدی این است که ما برای قیمت‌گذاری داروهای تولید داخل همواره سختگیر بوده‌ایم و شرکت‌ها برای اینكه سود حداقل خود را تضمین کنند، نمی‌توانند ظاهر و بسته‌بندی دارو را شکیل و زیبا تهیه کنند و به حداقل‌ها اکتفا می‌کنند. مردم هم وقتی یک داروی ارزان‌قیمت با جعبه‌ای نه‌چندان شکیل می‌بینند، حدس می‌زنند داخل آن هم خیلی فرقی با ظاهر بیرونی‌اش ندارد. هنگامی که در سیر درمان به ارزیابی مرتب و روزمره نیاز است، داروی ایرانی استفاده می‌شود و می‌بینیم موفق‌ هم بوده است. مثلا بیماران دیالیزی را در نظر بگیرید که سال‌هاست داروی تولید داخل مصرف می‌کنند. این بیماران در طول مصرف دارو، مدام آزمایش می‌دهند تا ثابت شود دارو موثر بوده یا نه و می‌بینیم این اتفاق افتاده و دارو‌ها اثر بخشی مورد نظر را دارند. همین مساله نشان می‌دهد نمی‌توانیم به سادگی بگوییم داروی تولید داخل کیفیت ندارد. نکته آخر هم این است که کارشناسان وزارت بهداشت، آزمایشگاه کنترل ما و دیگر کسانی که بر این حوزه نظارت می‌کنند، وظایف قانونی‌ای دارند که نمی‌توانند آن را نادیده بگیرند مثلا وزیر یا معاون وزیر یا دیگری که مسوول است، نمی‌تواند دستور بدهد که فلان داروی تولید داخل را تایید کنند و این غیرممکن است، به این دلیل که باید برخی ضوابط رعایت و مراحلی طی شود و دارو در آزمایشگاه‌ها و دیگر تست‌ها تایید شود. هنگامی که پروانه ساخت فراورده صادر می‌شود، یعنی این ضوابط تایید کیفیت را با موفقیت پشت‌سر گذاشته است. واقعا داروهای ایرانی با کیفیت خوب بسیار زیاد است گرچه داروهایی هم هستند که حداقل استانداردها را دارند و شاید ظاهر چندان مناسبی هم نداشته باشند. اگر بتوانیم راهکارهای سودآوری برای تولید‌کننده را تسهیل کنیم، مطمئن باشید كیفیت داروها بهتر هم خواهد شد.

به نظر شما، واقعا رییس کمیسیون بهداشت مجلس از این موضوعات اطلاعی ندارند یا اینکه ایشان هم شواهدی در تایید کیفیت پایین داروی تولید داخل دارند؟

برخی موارد در خصوص کیفیت و اثرگذاری داروها مبتنی بر شواهد شخصی است و در مورد هر دارویی ممکن است اتفاق بیفتد. مثل اینکه کسی از نزدیکان‌ استامینوفن ایرانی مصرف کرده و اثر نکرده! در حالی كه ممکن است شما بهترین داروی برند خارجی را هم مصرف کنید و تاثیری نبینید. این‌طور نیست که همه افراد واکنشی یکسان به یک دارو داشته باشند. به‌همین‌دلیل هم رقابت وجود دارد. مثلا برخی از تولید داخل به‌وسیله 20 تولید‌کننده تولید و عرضه می‌شود اما سهم بازار یکی از آنها 50 درصد است و سهم 19 تولید‌کننده دیگر از بازار روی هم 50 درصد. این نشان از آن دارد که مردم و پزشکان به محصول آن تولید‌کننده داخلی اعتماد بیشتری دارند. با اینکه ممکن است یک دارویی بهتر باشد، می‌پذیریم اما حداقل‌ استانداردهای معتبر بین‌المللی، در مورد همه داروها رعایت شده است. این را هیچ کس کتمان نمی‌کند که ممکن است تخلف‌هایی وجود داشته باشد اما واقعا قاعده کلی این‌طور نیست و‌ نمی‌توانم کیفیت داروهای ایرانی را زیر سوال ببرم.

به نظر شما سیاست‌گذاری‌های دولت دهم به‌خصوص در 2 سال پایانی، در ارتباط با انقباض در قیمت‌گذاری داروهای تولید داخل، باعث فشار سنگین و آسیب به تولید‌کننده نشده است؟

سیاست‌های سختگیرانه و نداشتن انعطاف‌پذیری در مورد قیمت که در سال‌های 90 و 91 وجود داشت، به تولید‌کننده آسیب‌زد. از مواردی که ما کاهش کیفیت را شاهد بوده‌ایم هم کمبود‌های جدی و هم سختگیری و نداشتن انعطاف در قیمت بوده و بسیاری از داروهایی که کمبود آنها مشاهده می‌‌شد، داروهایی بودند که تولید آنها صرفه‌ای برای تولید‌کننده نداشت و نمی‌توانیم از تولید‌کننده‌ها انتظار داشته باشیم به‌دلیل مسوولیت اجتماعی خود، آنها را تولید كنند.

شما قصد دارید به این رویه پایان دهید یا تصور می‌کنید کماکان باید بر این سیاست‌ها پافشاری شود؟

من اعتقاد دارم هیچ داروی داخلی‌ای نباید برای تولید‌کننده زیان‌ده باشد بنابراین حتما باید قیمت‌ها بازنگری شوند. البته به صورت عمومی، اینكه تصور كنیم در عرض یک ماه باید تمام داروهای تولید داخل را بازنگری و قیمت آنها را اصلاح کنیم، اصلا منطقی نیست. هر ماه قیمت داروها و داروهایی که زیان‌ده هستند یا برای تولیدشان مشکلاتی وجود دارد، بررسی می‌کنیم و قیمت آنها اصلاح می‌شود. در سال 92 این اتفاق افتاده و قیمت بسیاری از داروها با تعیین نرخ ارز اصلاح شد. در سال 92 و در مورد بیشتر داروهای تولید داخل، تقریبا اصلاح مجدد نیاز نداریم و تولید‌کنندگان هم مطلع هستند که قیمت داروهایشان مناسب است. قیمت برخی از داروهای جا مانده نیز بازنگری و اصلاح خواهد شد.

طی هفته‌های اخیر، جواب‌هایی مانند نداریم، نیست، یا بسیار کم شده و... كمتر به مردم داده می‌شود. ممکن است این اتفاق از احساس اعتماد یا اطمینان داروخانه‌داران و مراجعان یا كم شدن ترس از دسترسی نداشتن به دارو باشد. نظر شما چیست؟

ما در شرایط بحرانی کمبود دارو نیستیم و بحران برطرف شده‌ است. در اوج بحران دارویی، هم داروخانه‌ها می‌خواهند ذخیره دارویی خود را حفظ کنند و هم بیماران می‌خواهند ذخیره دارویی در منزل داشته باشند. این مثل جو روانی عجیبی است که در مورد کالاهای اساسی پیش آمده بود؛ یعنی می‌دیدیم مردم بعضی از کالاها را بسیار بیشتر از نیاز خود تهیه می‌کردند به این دلیل که می‌ترسیدند آن کالا نایاب شود. در ارتباط با دارو هم همین‌طور است. زمانی که بحران دارویی هم نداریم، وقتی مردم متوجه می‌شوند یا احساس می‌کنند دارویی دچار کمبود شده هر زمان که درصدد جبران این کمبود برمی‌آییم، گاهی تا 4 برابر نیاز بازار، دارو توزیع می‌شود و باز هم کمبود احساس می‌شود. به این دلیل که نه داروخانه‌ها اعتماد دارند و نه مردم که بیش از حد نیاز به این دارو در بازار تامین شده بنابراین خرید بالایی را انجام می‌دهند و کماکان احساس کمبود وجود دارد. درست است که در حال حاضر مردم این احساس را ندارند. به هر حال احساس مثبتی در مورد تمام کالاها ایجاد شده، نگرانی‌ها کاهش‌یافته و امیدواری مردم به کارهای دولت افزایش‌یافته است. واقعیت این است که کمبودهای دارویی خیلی کمتر شده است. ما مرتب آمار می‌گیریم و در ادامه این سیر، بهبود وضعیت را پیش‌بینی کرده‌ایم. در آبان ماه اوضاع بهتر هم می‌شود.

به عقیده شما، چه زمانی می‌توان ادعا کرد به شرایط پایدار رسیده‌ایم و کمبود دارو به‌طور کلی برطرف شده‌ است؟

ما برای رسیدن به چنین وضعیتی چند پیش‌نیاز داشته و داریم؛ اول، تسهیل فرایند تخصیص ارز. در 30 مرداد و پیش از شروع به کار من، همراه آقای وزیر در جلسه دولت حاضر شدیم و مصوبه خوبی برای اصلاح شیوه اختصاص ارز به‌وسیله بانک مرکزی گرفتیم. اجرای مصوبه ستاد تدابیر در بانک مرکزی یک ماه طول کشید و 7 مهر، بانک مرکزی این مصوبه را به بانک‌های عامل ابلاغ کرد و پس از گذشت 14 روز از این تاریخ، تقریبا بیش از 100 میلیون یورو به حساب بانک‌های عامل واریز شده و از این پس از محل سپرده ارزی با مکانیسم جدید استفاده می‌کنیم.

مساله دیگر اینکه خیلی از شرکت‌های وارد‌کننده دارو از رفتارهایی که در گمرک می‌شود، شکایت دارند و می‌گویند گمرک استانداردهایی را از آنها مطالبه می‌کند که بسیار فراتر از حد معمول است. نظر شما در این مورد چیست؟

البته این مشكل حل شده و برای تسهیل این موضوع، مصوبه‌ای در ستاد تدابیر ویژه به تصویب رسیده است. دلیل ایجاد این مشكل قانونی بود كه در مجلس در راستای حمایت از تولید داخل تصویب شد و براساس آن استانداردهای اجباری بسیار افزایش یافت. این وظیفه را بر عهده سازمان استاندارد نهادند و این سازمان هم امکانات و توانایی لازم برای اجرای تمام عیار آن را نداشت كه در نهایت باعث تلنبار شدن کالاها در گمرک شد. مصوبه جدید، تا پایان آبان امسال، تجهیزات پزشکی- بهداشتی، داروها و مواد غذایی را به این دلیل که ما نظارت می‌کنیم، مشمول معافیت کرده است.

 سیاست جایگزینی تولید داخل با واردات بی‌رویه و لجام گسیخته در 4 سال گذشته و منع صادرات دارو همراه بود که هر دوی اینها باعث آسیب‌های جدی به تولید‌کننده شده است. رقم دقیق این واردات چقدر است؟ آیا این روند واقعا لازم بود؟

بله، یک تصمیم نادرست باعث شد تولید‌کنندگانی که صادرات داشتند و بازار مبدا خود را به سختی پیدا کرده بودند، آن را یکدفعه و راحت از دست بدهند که به دست آوردن دوباره آن طول خواهد کشید و این اشتباه بود. البته فکر می‌کنم ما در سال‌های آتی داروهای باکیفیتی خواهیم داشت که سهم خوبی را در بازارهای جهانی از آن خود خواهند کرد. اما باید گفت واردات بعضی از داروها که مشابه داخلی ندارند، گریزناپذیر است. آماری که به نظرم اهمیت دارد، این است که در پایان سال 87، واردات داروهایی که مشابه داخلی داشتند حدود 150 میلیون دلار بوده، در مقابل کل رقم واردات که به 650 میلیون دلار می‌رسید. در سال 1391 واردات داروهای مشابه ساخت داخل4 برابر شده و به بیش از 600 میلیون دلار رسیده در حالی که کل واردات ما بیش از 4/1 میلیارد دلار بوده است. البته این آمار مختص دارو است و در کل در مورد تجهیزات پزشکی و... وابستگی ما در سال 91 بیش از 2 برابر شده است.

 برخی از تولید‌کنندگان دارو در کشور به سمت واردات دارو رفتند. شما در این ارتباط چه نظری دارید ؟

شرکت‌های ایرانی وارد‌کننده دارو بیشتر نماینده شرکت‌های مادر هستند اما ما علاقه‌مند هستیم خود شرکت‌های چند ملیتی بیایند و در ایران دفتر شرکت متبوع خود را بازگشایی کنند و صاحب کالایشان باشند. حتی فراتر از این، علاقه‌مند هستیم این شرکت‌ها بیایند و داروی خود را در ایران تولید کنند. در حال حاضر برخی شرکت‌ها با برند اصلی در ایران دارو تولید می‌کنند و ما برای اینگونه شرکت‌ها تسهیلات فراوانی نیز در نظر گرفته‌ایم.

به نظر شما ما به این نقطه خواهیم رسید که اگر دارویی بد بود، مصرف‌کننده صرفا آن دارو را بد بداند و بدبینی به تمام صنعت داروسازی کشور رخ ندهد؟

در حال حاضر هم کم‌وبیش چنین فضایی وجود دارد و دارویی هست که تولید‌کنندگان بسیاری دارد اما سهم یکی از این تولید‌کنندگان نیمی از کل سهم فروش این دارو در کشور است و مردم انتخاب می‌کنند.

ارسال برای یک دوست
۰ ۰ آیا این خبر را می پسندید؟
نظر دهید
CAPTCHA Image reload
لطفا عددی را که تصویر بالا می بینید را وارد نمایید.