بچه‌های نوپا معنی صبر را نمی‌فهمند

سلامانه :هفته نامه سلامت نوشت:سوال‌های زیادی به دست «آداب تربیت» رسیده که در آنها از واکنش درست در مقابل برخی رفتارهای کودکان مانند پرتاب کردن، زدن بزرگ‌ترها یا زدن همبازی و همسالان پرسیده‌اند. قبل از اینکه پاسخ شما والدین گرامی را بدهم، ذکر چند نکته ضروری است. اول اینکه بچه‌ها درست مثل ما حق دارند عصبانی شوند اما باید بیاموزند تخلیه خشم نباید با پرخاشگری، آسیب رساندن به خود و دیگران یا حتی اشیاء باشد. به بچه‌ها با توجه به درک سنی‌شان باید بفهمانید پرخاشگری رفتار مقبول اجتماعی نیست و از نظر شما و حتی همه جامعه کاملا مطرود است. خانم «زهرا» از تهران! این درست نیست که به پسرکوچولویتان بگویید: «اگر تو را زدند تو هم بزن، مثل ماست نایست کتک بخور!» شما قرار است کودکی را که دست بزن دارد خطاکار جلوه دهید و به فرزندتان بگویید او رفتار غلطی انجام داده، نه اینکه آن رفتار را توصیه کنید. البته باید به کودک یاد بدهید با روش‌هایی بتواند از خود دفاع کند اما بدون تعرض به حق دیگران. به او بگویید: «اگر اسباب‌بازی‌ات را گرفته باید اول بگویی اسباب‌بازی منه، بده!، اگر آن را پس نداد یا تو را زد و موهایت را کشید، باید از بزرگ‌ترها کمک بخواهی نه اینکه تو هم او را بزنی یا بروی و کتابش را پاره کنی که تلافی کار بدش باشد.» اگر کودک بزرگ‌تر از 4 سال است، می‌توانید توصیه کنید ارتباطش را با کودک بدرفتار قطع کند و به او بگوید: «من دیگه با تو بازی نمی‌کنم. تو موهامو می‌کشی و من دوست ندارم پیش تو بمانم.» نکته دوم به رفتار بچه‌ها هنگام خشم برمی‌‌گردد و به پاسخ‌هایی که والدین به محرک‌های محیطی خود می‌دهند. شما و پدر کودک هنگام عصبانی شدن چه می‌کنید؟ داد می‌زنید؟ چیزی را پرت می‌کنید؟ یادتان باشد او الگوبرداری می‌کند. انتظاری که از فرزندتان دارید باید مطابق با الگو و رفتار خودتان باشد. علاوه بر رفتار شما، کودکان از جامعه، سی‌دی‌ها، برنامه‌های تلویزیون و حتی مردم کوچه‌بازار الگو می‌گیرند. متاسفانه در جامعه نمونه‌های پرخاشگری زیاد دیده می‌شود. کافی است 2 اتومبیل با هم تصادف کنند تا فحاشی و یقه گرفتن شروع ‌شود. این افراد همان کودکان دیروز هستند که از والدینشان یاد گرفته‌اند پرخاش را با پرخاش جواب بدهند: «توسری‌خور نباش؛ برو بزنش!» والدین آنها به جای آموزش رفتار قاطعانه و درست، چنین آموزش غلطی به آنها داده‌اند.

نکته سوم که به نظرم قابل‌توجه بیشتر شماست، واکنش یا تنبیهی است که باید هنگام بروز رفتارهای پرخاشگرانه انجام دهید؛ به هیچ‌وجه نباید به کودک برچسب بزنید. برخی والدین به کودکان یا بزرگ‌ترها هشدار می‌دهند: «مراقب باش موهاتو نکشه!»، «ماندانای ما استاد گاز گرفتنه!» یا «علی دست‌ بزن داره‌ها!» بچه‌ها حرف‌های شما را می‌شنوند و عصبی می‌شوند، گوشه‌گیر شدن آنها، باعث پرخاشگری‌شان می‌شود و گویا در چرخه معیوبی می‌‌افتند که رفتار زدن را تقویت می‌کند. مورد دیگر، در نظر گرفتن سن کودکان است. بچه‌های نوپا ظرفیت تحمل خیلی کمی دارند، معنی صبر را نمی‌دانند و وقتی بزرگ‌ترها به حریم آنها احترام نمی‌گذارند (بدون اجازه آنها را می‌بوسند، ناگهان لپشان را می‌کنند یا از روی علاقه آنها را در آغوش خود می‌فشارند)، حس می‌کنند در حقشان ظلم شده و از خود دفاع می‌کنند. کودکی که بسیار خسته است یا از نظر روانی برانگیخته شده، نمی‌تواند خود را کنترل کند.

در پاسخ پیامک شماره 572***0938 هم باید بگویم که شما می‌توانید به راحتی از این رفتار دخترتان پیشگیری کنید و از خاله‌ها یا عموهایش که در ارتباط زیاد با او هستند، بخواهید به زور او را نبوسند تا او هم آنها را نزند یا مویشان را نکشد. البته اگر کودک بدون هیچ محرکی این کار را انجام می‌دهد، باید قاطعانه دست او را بگیرید و «نه» بگویید.

پیامک شماره 428***0919 (مادر آیسان) هم باید بداند که درست است که یک کودک 2 ساله معنی لجبازی و کج‌خلقی را نمی‌داند اما می‌تواند به خوبی دریابد با این رفتارها (پرت کردن اشیاء و جیغ و داد زدن و کوبیدن بدنش به زمین و...) به هدفش می‌رسد. او شما را می‌آزماید و اگر یک بار توانست به خواسته‌اش برسد و قانونی را تغییر دهد؛ مثلا دیرتر به رختخواب برود، برایش اسباب‌بازی بخرید و... یاد می‌گیرد بار دیگر هم این کار را انجام دهد. اگر او با این کج‌خلقی به خواسته‌اش نرسد، به احتمال کمتری آن را ادامه خواهدداد. بیش از 90 درصد این رفتارها برای جلب‌‌توجه است اما دلیل بروز این رفتارها هرچه باشد، باید قاطعانه به او بفهمانید پذیرفتنی نیستند. آیسان باید بداند با این رفتارها راه به جایی نمی‌برد. چند روش را مطرح می‌کنم؛ خودتان بیازمایید کدام کارآمدتر است:

1) گاهی روش نادیده گرفتن و بی‌اعتنایی سریع‌ترین راه خلاصی شماست چون مهم‌ترین هدف بچه، جلب‌نظر شماست و اگر ببیند به هدفش نرسیده، دست از بداخلاقی برمی‌‌دارد.

2) گاهی تکرار پشت هم و بدون تغییر یک جمله پاسخ می‌دهد؛ مثلا: «هر وقت گریه‌ات تموم شد بیا تا با هم بازی کنیم.» شاید او پس از تکرار 5 یا 10 بار این جمله هنوز هم به بداخلاقی خود ادامه دهد اما وقتی این روش جواب می‌دهد که شما آرام و مهربان و قاطع تکرارش کنید.

?) اگر سن کوچولوی شما بالای 3 سال است، او را در اتاقی غیر از اتاق خودش ببرید و روی یک صندلی یا جایی امن بنشانید و خودتان بیرون بیایید. نیازی نیست در را ببندید. فقط بگویید: «گریه‌ات تموم شد، بیا بازی کنیم!» اگر او بدخلقی را تمام کرد و آمد، همه‌چیز تمام شده. حرفی نزنید و با او بازی کنید تا بفهمد پایان گریه و بدخلقی یعنی پایان تنبیه و شروع بازی و توجه شما. نباید اجازه دهید بدخلقی و گریه او پاسخ «بله» یا «خیر» شما را تغییر دهد. از همه مهم?تراین است که قبل از شروع بدخلقی کودک، موقعیت‌های بحران را شناسایی و برای پیشگیری از آن برنامه‌ریزی کنید. 

پاسخ «آداب تربیت» به پرسش‌ شما

با سلام و خسته نباشید، پسری 5/2 ساله دارم که وقتی کوچک‌تر بود، هر وقت احساس می‌کرد باید دستشویی برود، می‌گفت ولی حالا که بزرگ‌تر شده، این کار را انجام نمی‌دهد و دستشویی هم نمی‌آید. او بسیار بچه بازیگوشی است و به حرف‌های من گوش نمی‌دهد. صحبت‌کردنش هم خوب است ولی حروف را قشنگ تلفظ نمی‌کند. خواهش می‌کنم راهنمایی‌ام کنید. با تشکر. رضا آهنگرانی از اراک

انتطارتان از کودک 5/2 ساله برای تلفظ صحیح کلمات زیاد است. امیدوارم در مورد کنترل ادرار و مدفوع هم این انتظار و رفتار نامناسب باعث بروز مشکل نشده باشد. نباید در مورد حرف زدن توی ذوق بچه بزنید و مثلا بگویید چرا گفتی «روجاب»، باید می‌گفتی «جوراب»! فقط باید بگویید «آره عزیزم! این جوراب توست.»

نکته دیگر این است که بازیگوشی بچه‌ها به تحمل والدین بستگی دارد. ممکن است شما کودکی را بازیگوش بدانید اما از نظر والدینش آرام باشد و شیطنت معمول داشته باشد. به نظرم دلیل این دستشویی نرفتن او هم لجبازی است و می‌خواهد اعتراضش را به شما نشان دهد. وقتی زمان آموزش درست نباشد و روش صحیح توالت رفتن را اجرا نکنیم، این مشکلات پیش می‌آید. به زودی در مورد این موضوع مفصل صحبت خواهیم کرد. این مهارت را هم باید به چشم دیگر مهارت‌ها دید. آیا شما موقعی که فرزندتان راه رفتن را می‌آموزد و بارها زمین می‌خورد، هر بار با او دعوا و تنبیه و سرزنشش کرده‌اید یا با او همراه شدید و تشویقش کرده‌اید؟ آموزش دستشویی رفتن هم باید همین‌طور باشد.

 

مادر دختری 15 ماهه هستم که چند ماه است برای همه‌چیز گریه می‌کند و بیشتر برای بازی با وسایل‌ خانه که اصلا مناسب سنش نیست. مثلا کنترل تلویزیون، تلفن‌همراه، گلدان، قوری و... الان چند ماه است که کلافه‌ام کرده و برای روزنامه خواندن من هم گریه می‌کند. نمی‌دانم چه کار کنم. از ترس بهانه‌گیری‌هایش به منزل اقوام نمی‌روم. 258***0919

به نظرم شما کمی باید در رفتار خود تجدید نظر کنید. کودک شما فقط 15 ماه دارد و معلوم است که توجه فوق‌العاده شما را می‌خواهد. تا بیدار است روزنامه نخوانید یا کار شخصی انجام ندهید. اگر حس می‌کنید به حمایت احتیاج دارید، از دیگران کمک بگیرید. برای آرامش و تمدد اعصابتان وقت بگذارید. به هر حال این ایام و کار بی‌تعطیلی بچه‌داری آنچنان حساس است که نمی‌توانید لحظه‌ای غفلت کنید. اگر خسته‌اید، کمک بگیرید. خانه را ایمن کنید و چیزی را که نمی‌خواهید به او بدهید، جلوی چشمش نگذارید. وسایل خانه‌ که اغلب موردتوجه بچه‌ها هستند و می‌توانید ایمنی و بهداشت آنها را بررسی کنید، در اختیارش بگذارید تا بازی کند. از نه گفتن زیاد بپرهیزید. اگر کار شخصی یا تلفن دارید، در نظر بگیرید که او زمان را نمی‌فهمد و نیازش به توجه متناوب او را به حربه گریه ‌و زاری می‌کشاند پس مادامی که مشغول کارید، با او حرف بزنید، شعر بخوانید و بگویید یه بار شعر توپ قلقلی رو بخونیم، میام پیشت بازی کنیم. اومدم اومدم... تا او که درکی از زمان ندارد، حوصله‌اش سر نرود و گریه نکند.

 

پسرم 5/2 ساله است. وقتی به او می‌گویم با لگوهایش چیزی درست كند یا نقاشی بكشد، می‌گوید نمی‌توانم و مدام از من سوال می‌کند كه این لگو را كجا بگذارم. چطور این عادت را از سرش بیندازم؟ دوست دارم خودش سعی کند و خلاقیت داشته باشد. 778***0933

در 5/2 سالگی بچه‌ها با اینکه می‌توانند نقاشی بکشند و بازی کنند، هنوز علاقه‌مندند با وسایل خانه بازی کنند تا با اسباب‌بازی‌های مختلف و قیمتی و تمایل آنها به بازی با شما یا کمک گرفتن اصلا غیرطبیعی نیست. او نیاز دارد حین بازی با لگو کنارش باشید. در 5/2 سالگی مهارت نقاشی بچه‌ها در حد خط‌خطی کردن است و باید کنارش بنشینید و روی ورقی برای خودتان دایره بکشید و تشویقش کنید مثل شما عمل کند و فقط به‌به و تشویق کنید و ایراد نگیرید یا اصرار بر ترجیح رنگ خاص مثلا دادن مداد رنگی‌قرمز به جای آبی و... نداشته باشید. لگوهایی که می‌خرید هم باید مناسب باشد مثلا مکعب بزرگ رنگی مناسب سن اوست. نباید انتظار زیادی داشته باشید و مثلا بخواهید مانند یک کودک 5 ساله تصویر چشم و گوش حک شده روی لوگو را بچیند تا گربه درست کند. حلقه‌های رنگی هم خوب‌اند. می‌توانید کنار او بنشینید و تشویقش کنید آنها را از بزرگ به کوچک بچیند. فراموش نکنید او فقط با تشویق و بازی است که می‌تواند بیاموزد و لذت ببرد نه رفتار خشک و خسته‌کننده شما و در فضایی مثل کلاس درس.

 

با سلام خدمت خانم دکتر حکیم‌شوشتری. من مادر دختری 5/2 ساله هستم که تا حالا هر کاری کرده‌ام یاد نگرفته به دستشویی برود و وقتی می‌دانم وقت دستشویی رفتنش است، لج می‌کند و می‌گوید دستشویی ندارم. وقتی هم که می‌بیند از دستش عصبانی هستم، شروع می‌کند به بوسیدن و بغل کردنم.در ضمن اصلا شب‌ادراری هم ندارد. لطفا راهنمایی‌ام کنید که در این مورد چطور با او رفتار کنم و به او آموزش بدهم؟ 414***0938

به زودی در مورد آموزش دستشویی رفتن بحث مفصلی خواهیم‌داشت. شما قطعا در آموزش دستشویی رفتن به فرزندتان درست عمل نکرده‌اید. قرار نیست برای دستشویی رفتن شرط و شروط بگذاریم و به هر کاری متوسل شویم. این کاری فیزیولوژیک است که باید بدون هیچ هیجانی آموزش داده شود. کنترل ادرار شبانه دیرتر از روزانه به دست می‌آید و اگر یک بچه 5/2ساله شب جایش را خیس کند، شب‌ادراری نیست. به طور کلی زمان یادگیری بسیار مهم است و زیر 5/1?سال نباید آموزش توالت‌رفتن را شروع کرد. ضمنا هر گونه قربان‌صدقه رفتن، جایزه تعیین کردن و هیجان در این کار اشتباه است.

ارسال برای یک دوست
۰ ۰ آیا این خبر را می پسندید؟
نظر دهید
CAPTCHA Image reload
لطفا عددی را که تصویر بالا می بینید را وارد نمایید.