کدام ضدسرفه برای کدام سرفه؟

سلامانه :همه ما در طول زندگی دچار سرفه‌ شده‌ایم، گاهی سرفه‌های آرام و گاهی سرفه‌های شدید و آزاردهنده. سرفه معمولا باعث آزار و اذیت و به‌خصوص در شب، مانع استراحت و خواب راحت می‌شود، اما این سرفه‌های آزاردهنده معمولا واكنشی دفاعی برای بیرون راندن مواد مزاحم چسبیده به دستگاه تنفس است...

هفته نامه سلامت نوشت:

سرفه واكنش‌ ریه‌ها در برابر تحریك است و از سیستم تنفسی محافظت می‌كند. با سرفه كردن راه‌های هوایی از مواد و ذرات آلوده‌كننده تمیز می‌‌شود و نبودن واكنش سرفه، باعث می‌شود ترشحات راه‌‌های هوایی و موادی كه از حلق به طرف ریه‌ها سرازیر می‌شوند، باعث عفونت ریه‌ها شوند، اما همین سرفه‌ها، یكی از شایع‌ترین علت‌های مراجعه افراد به پزشك و مصرف دارو است. بیشتر داروهای ضدسرفه به نسخه نیازی ندارند و افراد می‌توانند با مراجعه به داروخانه آنها را تهیه و مصرف كنند اما لازم است كه در مورد انواع داروهای ضدسرفه اطلاعات كافی داشته باشید تا این داروها را درست و به موقع مصرف كنید.

چرا سرفه می‌کنیم؟

سرفه پاسخ رفلكس مانند به تحریك راه‌های هوایی است. راه‌های هوایی ممكن است با عوامل مختلفی تحریك شوند، مثلا عفونت‌ها، خاك، دود و... در اینجا به علت‌های شایع سرفه اشاره می‌كنیم:

عفونت راه‌های تنفسی فوقانی (مانند سرماخوردگی)

حساسیت به مواد شیمیایی، گرده گل و دود

آسم

سینوزیت

بیماری انسدادی مزمن ریه(آمفیزم)

سیگاركشیدن یا قرارگرفتن در معرض دود سیگار دیگران

برگشت اسیدمعده، (اسیدمعده به حلق و حنجره راه می‌یابد و باعث تحریك و سرفه می‌شود.) 

بیماری‌ها و سرطا‌ن‌های ریه

عفونت ریه مانند برونشیت

مصرف بعضی داروها

برخی افراد به محض شروع سرفه، انواع و اقسام‌ داروهای ضدسرفه را خریداری و مصرف می‌كنند، اما هر سرفه‌ای به درمان دارویی نیاز ندارد و حالت سرفه مهم است، مثلا اگر سرفه به‌دلیل برگشت اسیدمعده یا آثار محیطی باشد، مصرف شربت‌های ضدسرفه اثری ندارد. در موارد ریفلاكس، لازم است از داروهای ضداسید(مانند رانیتیدین) استفاده شود یا در سرفه‌‌های ناشی از عوامل حساسیت‌زا،‌ داروهای ضدحساسیت توصیه می‌شود. یكی از شایع‌ترین علت‌های سرفه، سرماخوردگی است. سرفه‌های ناشی از سرماخوردگی در بسیاری از موارد به درمان نیاز ندارند و خودبه‌خود برطرف می‌شوند اما گاهی كه آزاردهنده می‌شوند و خواب و استراحت فرد را مختل می‌كنند، می‌توان از داروهای ضدسرفه موجود در بازار استفاده كرد، اما در اینجا باز هم لازم است نوع سرفه‌ها مشخص باشد. سرفه‌ها را به دو نوع «خشك» و «خلط‌‌دار» تقسیم می‌كنند كه هركدام از آنها درمان و داروی مخصوص خود را دارد.

داروهای ضدسرفه 6 نوعند

انواع مختلفی از داروهای ضدسرفه وجود دارند اما می‌توان آنها را به 6 گروه عمده تقسیم كرد:

 

1. داروهای خلط‌آور (اكسپكتورانت): اكسپكتورانت‌ها شاید شناخته‌شده‌ترین داروهای ضدسرفه در بازار هستند كه به آنها «شربت سینه» هم گفته می‌شود. این داروها با رقیق‌كردن خلط، باعث دفع راحت‌تر آن می‌شوند. زمانی كه سرفه‌ها خلط‌‌دار باشند، مصرف این‌گونه داروها توصیه می‌شود. تهیه شربت‌های اكسپكتورانت‌ ساده، نیازی به نسخه ندارد و می‌توان آنها را به راحتی از داروخانه‌ها تهیه كرد اما تهیه بعضی از انواع آن كه حاوی كدیین هستند، به نسخه پزشك نیاز دارد. یكی از معمولی‌ترین داروهای‌ خلط‌آور «گایافنزین» است. البته شربت‌های اكسپكتورانت موجود در بازار، علاوه بر گایافنزین، حاوی یك ماده آنتی‌هیستامین (ضدحساسیت) و ضداحتقان هم هستند كه باعث كم شدن ترشحات می‌شود. بعضی شربت‌های گیاهی نیز وجود دارند كه عملكرد مشابهی دارند و باعث آبكی‌شدن خلط‌ می‌شوند. از آن جمله می‌توان به شربت «ترسیان»، «تیمیان»، «تیمكس» و «برونكوتیدی» اشاره كرد. بیشتر این شربت‌ها از عصاره گیاه آویشن تهیه شده‌اند كه آثار خلط‌آور و ضدسرفه خوبی دارد. داروی گیاهی دیگری به نام «پروسپان» نیز آثار مشابهی دارد. این دارو از عصاره برگ گیاه پیچك تهیه می‌شود و ضدسرفه خوبی است.

 

2. داروهای سركوب‌كننده مركزی سرفه: معروف‌ترین این داروها «دكسترومتورفان» است. این دارو با اثر روی مركز سرفه در بصل‌النخاع، باعث كم‌شدن سرفه بیمار می‌شود. دكسترومتورفان به اشكال شربت، قرص و قطره در داروخانه‌ها موجود است. نوع دیگری از این دارو «دكسترومتورفان‌پی» نام دارد كه علاوه بر دكسترومتورفان، حاوی پسودوافدرین (یك ماده ضداحتقان) هم است. این داروها برای درمان سرفه‌های خشك و بدون خلط‌ مناسب هستند و استفاده از آنها در سرفه‌های خلط‌‌دار، نه‌تنها اثری ندارد بلكه می‌تواند باعث باقی ماندن ترشحات در ریه شود و بیماری را طولانی‌تر كند.

 

3. داروهای آنتی‌هیستامین (مانند دیفن‌هیدرامین، پرومتازین، كلرفنیرآمین): این داروها با كاهش آزادشدن هیستامین در بدن،‌ باعث كم‌شدن ترشحات ریه و خلط می‌شوند. بیشتر داروهای سرماخوردگی حاوی آنتی‌هیستامین هستند.

 

4. دكونژستان‌ها (ضداحتقان‌ها) مانند فنیل‌افرین و پسودوافدرین: این داروها باعث تنگ‌شدن عروق‌خونی در ریه‌ها و بینی می‌شوند و احتقان را كاهش می‌دهند. بیشتر داروهای سرماخوردگی هم حاوی ضداحتقان هستند.

 

5. داروهای تسكین‌دهنده: در بسیاری موارد، می‌توان با استفاده از شیر ولرم، عسل، آبلیمو و بخور آب (یا اكالیپتوس) و دم‌كرده آویشن سرفه را كاهش داد. این روش‌ها به‌خصوص در سرفه خشك اثربخشی خوبی دارند. نوشیدن آب ولرم فراوان هم در مورد سرفه‌های خلط‌دار یكی از راه‌های رقیق‌كردن خلط و دفع راحت‌تر آن است كه حتی در مواردی بیش از مصرف داروهای خلط‌آور توصیه می‌شود. این راه‌های تسكینی به‌خصوص در مورد كودكان بسیار باارزش هستند. پزشكان متخصص اطفال توصیه می‌كنند كودكان زیر 6 سال از داروهای ضدسرفه استفاده نكنند چون زیان این داروها برای آنها بیش از منافعشان است.

 

6. بی‌حس‌كننده‌ها و داروهای موضعی: برخی قرص‌های مكیدنی‌ حاوی منتول، آثار ضدسرفه خوبی دارند. این قرص‌های مكیدنی را كه گاهی آبنبات‌های سرد (cold candy) می‌نامند، باعث ضدعفونی‌شدن و تسكین‌ گلو، حلق و حنجره می‌شوند. به‌علاوه، غرغره‌كردن بعضی شربت‌ها (مانند دیفن‌هیدرامین) به‌علت خاصیت بی‌حس‌كنندگی آنها باعث بهبود سرفه می‌شود. غرغره آب‌نمك ولرم نیز روش خوبی برای كاهش سرفه است.

بعضی داروها (مانند فنتول یا كامفر) نیز روی گلو یا سینه افراد بیمار زده و باعث تسكین سرفه می‌شوند.

 

عوارض جانبی و گروه‌های پرخطر

همه داروها (چه داروهای با نسخه چه بدون‌نسخه) عوارض جانبی دارند. در مورد داروهای ضدسرفه هم همین‌طور است. یكی از گروه‌های حساس به این داروها، كودكان هستند. مصرف داروهای ضدسرفه، در كودكان زیر 6 سال نباید سرخود باشد و فقط تحت‌نظر پزشك امكان‌پذیر است. سالمندان نیز جزو گروه‌های پرخطر هستند. این افراد چون معمولا داروهای دیگری را همزمان مصرف می‌كنند، امكان دارد دچار تداخل دارویی شوند. به یاد داشته باشیم «بدو‌ن‌نسخه بودن دارو دلیل بر بی‌خطر بودن آن نیست!» افراد دیابتی نیز باید این داروها را با احتیاط مصرف كنند چون بیشتر آنها حاوی شیرین‌كننده قندی هستند. اگر فردی هر داروی دیگری مصرف می‌كند هم باید در مصرف داروهای ضدسرفه محتاط باشد. مثلا بعضی داروهای ضدسرفه، حاوی استامینوفن هستند و اگر فردی قرص استامینوفن می‌خورد، باید احتیاط كند چون شاید مقدار این دارو در بدنش زیاد شود كه خطرناك است. بعضی داروهای ضدسرفه (مانند دكسترومتورفان) با داروهای ضدافسردگی تداخل دارند و بعضی نیز باعث افزایش فشارخون می‌شوند كه ممكن است خطرناك باشد. دكسترومتورفان جزو داروهایی است كه مصرف زیادتر از حد آن آثار توهم‌زایی دارد. سایر عوارض آن شامل تهوع، خواب‌آلودگی و استفراغ است. بعضی از داروهای ضدسرفه، باعث گیجی و رخوت می‌شوند بنابراین نباید بعد از مصرف آنها رانندگی یا با ماشین‌های سنگین كار انجام داد. به‌طوركلی فرد باید بعد از خرید دارو، دستورالعمل‌، توضیحات و هشدارهای روی جعبه را به دقت مطالعه كند یا از دكتر داروساز مسوول داروخانه، در مورد عوارض جانبی آن سوال كند. طول درمان با داروهای ضدسرفه معمولا حدود یك هفته است اما بعد از رفع سرماخوردگی معمولا سرفه تا چند روز باقی می‌ماند. با این حال اگر بعد از چند روز مصرف دارو، سرفه بهتر نشد یا شدیدتر شد یا اگر سرفه همراه با خلط‌خونی یا درد قفسه‌سینه بود، باید به پزشك مراجعه كرد و از خوددرمانی پرهیز كرد.

ارسال برای یک دوست
۰ ۰ آیا این خبر را می پسندید؟
نظر دهید
CAPTCHA Image reload
لطفا عددی را که تصویر بالا می بینید را وارد نمایید.