چگونه با آسیب‌های نخاعی کنار بیاییم؟

سلامانه :90درصد سربازانی كه در جنگ جهانی اول در اثر اصابت گلوله یا تركش به نخاع دچار آسیب نخاعی ‌شدند، فوت ‌كردند زیرا این آسیب در آن زمان یك وضعیت مرگبار محسوب می‌شد اما امروزه مرگ و میر ناشی از ضایعات نخاعی به یك درصد کاهش یافته که دلیل آن اقدام‌های به موقع تیم پزشكی است...

هفته نامه سلامت نوشت:

 گرچه تاكنون درمان قطعی برای این آسیب یافت نشده ولی تلاش‌ها بی‌نتیجه نیز نبوده است و باعث شده بیماران طول عمر بیشتری داشته باشند و سطح كیفیت زندگی آنها نیز ارتقا یابد.

 

در كشور ما مردان جوان به علت احتمال بیشتر پشت فرمان نشستن یا راندن با سرعت غیرمجاز و سقوط از بلندی و رعایت نكردن نكات ایمنی کار، قربانیان اصلی ضایعات نخاعی هستند به‌طوری كه به ازای هر 3 مرد دچار آسیب نخاعی، یك زن به این بیماری مبتلاست. آسیب‌ها معمولا به ناحیه گردنی و کمری وارد می‌شود و تقریبا 50 درصد بیماران دچار آسیب گردنی و 50 درصد دچار آسیب كمری هستند.

امروزه آسیب‌های نخاعی در افراد بالای 60 سال نیز به علت انجام كارهای خطرناك مانند رفتن به ارتفاعات یا افتادن از پله بیشتر مشاهده می‌شود. آسیب نخاعی، یک بیماری مادام‌العمر است.

بهترین راهکار درمانی در شرایط مزمن آن است كه از آلام این گروه از بیماران آسیب‌پذیر كاسته و از مرگ آنها پیشگیری شود. البته پیامدهای آسیب نخاعی بسیار و مقابله با آنها دشوار ولی ممكن است. مواردی که در ادامه بازگو می‌شوند از شایع‌ترین پیامدهای آسیب نخاعی هستند.

 

اختلال در تنفس

بیشتر بیمارانی كه از ناحیه گردن دچار عارضه نخاعی شده‌اند، ابتدا نمی‌توانند به راحتی یا بدون استفاده از دستگاه تهویه ریوی تنفس کنند زیرا عضلات تنفسی كه از نخاع گردنی فرمان می‌گیرند، فلج هستند. افراد مبتلا حتی قادر به سرفه‌كردن هم نیستند و با نقص در عملكرد دستگاه تنفسی، در معرض بسیاری از اختلال‌ها و عفونت‌های تنفسی قرار می‌گیرند. در این موارد اقدام‌های مداخله‌گرانه تیم پزشكی نجات‌بخش جان بیمار است. به‌تدریج و با گذشت زمان مشکلات تنفسی کمتر و بیمار از دستگاه جدا می‌شود و تنفس به حالت قبل برمی‌گردد.

 

عوارض قلبی و عروقی

براثر آسیب به نخاع، قلب نوسانات طبیعی‌اش را از دست می‌دهد و اعصاب سمپاتیك (تندكننده) از مغز به نخاع و از آنجا به قلب پیام می‌رسانند و باعث افزایش تعداد ضربان قلب می‌شوند. از آنجا كه ارتباط بین نخاع و مغز بیماران ضایعه نخاعی قطع می‌شود، ضربان قلب كندتر خواهد شد. البته چون عصب واگ (كندكننده) بیرون از نخاع قرار گرفته، سالم می‌ماند و كماكان به كار خود ادامه می‌دهد. خطری كه بیماران نخاعی را تهدید می‌كند، كاهش فشارخون و افت ضربان قلب است. اگر آسیب نخاعی بالاتر از مهره ششم پشتی اتفاق بیفتد، عكس این حالت رخ می‌دهد و با كوچك‌ترین فشار یا تحریكی، مانند پرشدگی مثانه یا روده فشارخون به بیش از 200 میلی‌متر جیوه هم می‌رسد. علت افزایش فشارخون، برگشت و تشدید رفلكس‌های نخاعی است. در این حالت سیستم قلبی – عروقی بسیار فعال‌تر از سیستم قلبی- عروقی یك انسان سالم می‌شود و فعالیت بازتاب‌های خودمختار كه تحت‌‌تاثیر نخاع و مغز هستند، افزایش می‌یابد. تشخیص این دو اختلال به انجام بررسی كامل‌تری نیاز دارد.

 

بی‌نظمی اجابت مزاج

نحوه انجام اجابت مزاج به بیماران نخاعی باید آموزش داده و مثلا هر 2 روز یكبار و سر ساعت معینی (مثلا 9 صبح) انجام شود. تحریک خروج مدفوع ممکن است با انگشت، تنقیه سبک یا گذاشتن شیاف باشد. حتی در آسیب‌های نخاع گردنی نیز با آموزش و تمرین بدن، بیمار بعد از 2-1 ماه به این وضعیت عادت می‌كند. این موضوع از آن جهت مهم است كه بیمار بتواند به‌راحتی در جمع حاضر شود زیرا اجابت مزاج بی‌موقع، مشكلاتی برایش پدید می‌آورد. اگر بیمار رژیم غذایی مناسبی نداشته باشد و بنا به دلایل مختلف دچار اسهال یا یبوست ‌شود، این نظم به هم می‌خورد. یبوست نیز آثار سوئی مانند شقاق مقعد، بواسیر و بدخیمی روده‌ها را در درازمدت به دنبال خواهد داشت، بنابراین لازم است همه بیماران دچار ضایعه نخاعی با یک متخصص تغذیه مشاوره كنند.

 

مشكلات دستگاه ادراری

میزان مصرف مایعات در بیماران ضایعه نخاعی باید به‌وسیله پزشك معالج معین شود زیرا مصرف زیاد مایعات باعث تجمع آب در بدن، به‌خصوص اندام تحتانی خواهد شد. از آنجا كه در این بیماران فعالیت اعصاب سمپاتیك كندتر می‌شود و تنگ و گشادشدن عروق اندام تحتانی هم تحت تاثیر این اعصاب است، تجمع زیاد مایع در پا باعث ادم اندام و در موارد شدید، ادم ریوی و در نهایت مرگ بیمار می‌شود.

مسأله دیگر نحوه دفع ادرار در این بیماران است به‌طوری که بتوانند در عین دفع ادرار، تمیز و خشک باقی بمانند. بیماران نخاعی به دو دسته تقسیم می‌شوند؛ یا هر 2 دست و 2 پایشان درگیر است یا دست‌هایشان سالم است که 70 درصد بیماران را تشكیل می‌دهند.

در گروه اول، سوندگذاری معمولا دائمی انجام می‌شود ولی در گروه دوم، بهترین روش استفاده از سوند متناوب با صلاحدید پزشک است. این گروه كنترل ادراری ندارند و بهتر است رأس ساعت معین به دستشویی بروند و مثانه را با سوند متناوب تخلیه كنند كه از نظر مراجع علمی بین‌المللی یکی از بهترین شیوه‌ها برای دفع ادرار محسوب می‌شود. سوندگذاری دائمی باعث افزایش احتمال عفونت ادراری، زخم مجرای ادرار، كم‌شدن فشار مثانه و كوچك‌شدن حجم مثانه خواهد شد.

علاوه بر آن حمل كیسه ادرار و قابل مشاهده بودن آن شاید چندان خوشایند نباشد كه در این موارد نیز به بیمار آموزش داده می‌شود كیسه ادرار را زیر شلوار و به ساق پایش ببندد.

 

کاهش تعریق در زیر سطح ضایعه

سیستم تعریق بیماران نخاعی دچار اختلال است بنابراین اگر یك فرد مبتلا به ضایعه نخاعی بیش از نیم ساعت زیر آفتاب بماند، به احتمال زیاد گرمازده می‌شود. از طرفی این بیماران به خاطر دوری از آفتاب، به اندازه كافی ویتامینD دریافت نمی‌كنند و این برایشان مشكل‌زاست به‌خصوص در زنان كه به‌طور طبیعی بعد از سن 45 سالگی به علت یائسگی، در معرض پوكی استخوان قرار دارند، خیلی زودتر دچار این بیماری خواهند شد بنابراین لازم است دوز بالاتری از مكمل‌های كلسیم و ویتامین D را برای پیشگیری از عارضه پوكی استخوان مصرف كنند و زمان مناسبی در طی روز در معرض اشعه آفتاب قرار گیرند.

 

از بین رفتن احساس درد

از بین رفتن احساس درد، تشخیص بعضی از بیماری‌ها را پیچیده‌تر می‌كند مثلا اگر یك فرد معمولی به عفونت ادراری دچار شود، با مشاهده علایم اولیه مثل تكرر ادرار، احساس فشار و پری مثانه، خیلی زود متوجه بیماری خود می‌شود و به پزشك مراجعه می‌كند اما بیماران نخاعی متاسفانه زمانی متوجه بیماری خود می‌شوند كه تب و لرز به آن اضافه و یك عفونت ادراری ساده به عفونت دستگاه ادراری فوقانی تبدیل شده است. پس همه بیماران باید هوشیار باشند و با مشاهده هرگونه تغییری به سرعت عكس‌العمل نشان ‌دهند و به پزشك مراجعه كنند.

این بیماران همیشه باید مراقب سلامت پوست خود به‌خصوص در پاهایشان باشند و از خوابیدن كنار شوفاژ و اجسام داغ و پوشیدن كفش‌های نامناسب خودداری كنند. آنها باید هر روز پاهایشان را به دقت معاینه و در صورت مشاهده هرگونه زخمی، به پزشک معالج مراجعه كنند.

ایجاد زخم‌های فشاری

اصل مهم، پیشگیری از بروز زخم فشاری است. دو عامل مهم برای پیشگیری از ایجاد زخم فشاری در بیماران نخاعی، جابجا شدن به سمت چپ و راست هر 5/1 ساعت یكبار و تغذیه مناسب است. با انجام این كار فشار مداوم از روی یك نقطه تحت فشار برداشته می‌شود. استفاده از تخت‌های مخصوص برای جلوگیری از ایجاد زخم‌های فشاری به عنوان یک اقدام اولیه به هیچ‌وجه توصیه نمی‌شود. تخت‌های مخصوص برای بیمارانی مناسب است كه باوجود همه اقدام‌های انجام شده، همچنان زخم بستر مقاوم به درمان دارند اما لازم است کف صندلی چرخدار حتما تشك‌های مخصوصی انداخته شود. این تشك‌ها مجهز به حباب‌های هوا هستند و همیشه و همه جا باید همراه بیمار باشند. حتی در صورت استفاده از این تشك‌‌ها هم فرد مبتلا باید هر 20 دقیقه یكبار به جلو، عقب و راست و چپ جابجا شود. افرادی كه تغذیه نامناسب دارند و سیگاری هستند، بیشتر دچار زخم‌های فشاری می‌شوند.

در پایان باید توجه كرد آسیب نخاعی در هر بیمار با بیمار دیگر متفاوت و معاینه‌ها و ارزیابی‌های دوره‌ای مکرر برای آشکارسازی عوارض مخفی آسیب نخاعی ضروری است.

ارسال برای یک دوست
۰ ۰ آیا این خبر را می پسندید؟
نظر دهید
CAPTCHA Image reload
لطفا عبارتی که در تصویر بالا می بینید را وارد نمایید.