لعنت بر این تورم!

سلامانه : 32 ساله است و می‌گوید 6-5 سالی است بدون اینكه خورد و خوراكش تغییر كند، كم‌كم چاق شده. خانم صفایی البته عواملی را هم در این اضافه‌شدن وزنش موثر می‌داند كه یكی از آنها قرص‌های هورمونی است...

هفته نامه سلامت نوشت:

 خودش می‌گوید از وقتی به‌علت یكی‌دوتا موی زائد به تشخیص متخصص غدد چند نوع قرص هورمونی مصرف‌كرده، وزنش افزایش پیدا كرده و دیگر پایین نیامده. این خانم جوان مدت‌هاست دچار مشكل دیگری هم شده كه در چند ماه اخیر شدیدتر هم شده؛ احتباس آب كه متخصصان داخلی و غدد گفته‌اند هنوز دلیل علمی‌ای برای آن پیدا نشده است. این‌بار خانم ‌صفایی با 
75 كیلوگرم وزن و 173 سانتی‌متر قد، مهمان «میزگرد تغذیه» شده‌اند.

خانم صفایی که از ورم و اضافه‌وزنش رنج می‌برد، می‌گوید:

حلقه ازدواجم از دستم درنمی‌آمد!

سلامت: از چه زمانی وزنتان زیاد شد؟

تقریبا از سال 87-86 . قبل از آن سایزم 38 و وزنم 60 كیلوگرم بود. تقریبا همه‌چیز هم می‌خوردم و ورزش هم اصلا در زندگی‌ام معنی نداشت چون فعالیت بدنی زود خسته‌ام می‌كرد.

سلامت: منظورتان از اینكه می‌گویید همه‌چیز می‌خوردید، چیست؟

علاقه خیلی زیادی به شكلات داشتم و می‌توانم بگویم از وقتی یادم می‌آید، حداقل روزی 10 شكلات می‌خوردم. غذا هم هرچه مادرم درست می‌كرد، برایم فرقی نداشت. اصلا هم چاق نمی‌شدم. نه لاغر بودم نه چاق؛ اندام متناسبی داشتم.

سلامت: پس چه شد كه چاق شدید؟

نمی‌دانم. سال 87 مصادف بود با رفتن من به محل‌كار جدیدم كه بیشتر وقت‌ها باید پشت‌میز می‌نشستم و البته رشد موهای زائد در بدنم. وقتی به متخصص غدد مراجعه كردم، برایم 3 نوع قرص هورمونی تجویز كرد كه باید هر روز می‌خوردم. یادم می‌آید یکی از آنها اسپیرونولاکتون و دیگری استروژن بود. یكی‌دو ماه از مصرف این قرص‌ها نگذشته بود كه متوجه شدم كمی چاق‌تر به نظر می‌رسم. به پزشكم مراجعه كردم گفتند طبیعی است و اسپیرونولاكتون باعث احتباس آب در بدن می‌شود و باید برای جلوگیری از آن نمك‌ نخوری.

سلامت: این كار را انجام دادید؟

بله، مصرف نمك را كم كردم ولی همچنان چاق می‌شدم تا اینكه بالاخره بعد از یك سال و چند ماه به‌علت عوارض مختلفی مثل سردرد، تهوع و اشتهای زیاد كه بعد فهمیدم به‌علت مصرف همان قرص‌ها دچارش شده بودم، همه آنها را كنار گذاشتم.

سلامت: وزنتان به مقدار قبل برنگشت؟

نه، باوجود اینكه به رژیم‌غذایی‌ام دقت و خیلی نکته‌ها را رعایت می‌كردم و پیاده‌روی جزو جدایی‌ناپذیر برنامه روزانه‌ام شده بود، دیگر به وزن قبل برنگشتم و كم‌كم اندامم به هم ریخت و شدم دختری با 85 كیلوگرم وزن!

سلامت: تا به حال به متخصص تغذیه مراجعه نكرده‌اید؟

چرا، اتفاقا این كار را انجام دادم. شهریورماه 1390 به متخصص تغذیه مراجعه كردم و تا اسفندماه توانستم به وزن 72 كیلوگرم برسم ولی متخصص تغذیه در جلسه آخر گفت وزن مطلوب شما با توجه به اینكه استخوان‌بندی بسیار درشتی دارید كه در نژاد خانم‌های ایرانی كمتر دیده می‌شود، 68 كیلوگرم است ولی در بدنتان احتباس آب وجود دارد. باید ابتدا با مراجعه به متخصص داخلی علت این احتباس آب را پیدا و درمان كنید و بعد از آن، وزنتان چند كیلوگرم دیگر پایین می‌آید. دکتر راست می‌گفت! مدام دست‌ها و بدنم ورم می‌كرد.

سلامت: خب این كار را انجام دادید؟

نه! سهل‌انگاری كردم و شاید نتیجه‌اش اتفاقی بود كه برایم افتاد.

سلامت: چه اتفاقی؟

چند ماه پیش، از مراسمی به خانه برگشتم كه ناگهان احساس كردم دست‌هایم خیلی ورم كرده. هر كاری كردم نتوانستم حلقه ازدواجم را از دستم بیرون بیاورم با مایع ظرفشویی و صابون و روغن هم امتحان كردم فایده‌ای نداشت. كم‌كم انگشت حلقه‌ام داشت سیاه می‌شد و بی‌حس شده بود. با آتشنشانی تماس گرفتم كه گفتند باید حضوری مراجعه كنم. آنجا حلقه را بریدند و از دستم خارج كردند ولی ورم‌دست‌هایم باقی ماند.

سلامت: فقط دست‌هایتان ورم می‌كرد؟

نه، روزهای بعد آنقدر وضعیتم بد بود كه هیچ‌كدام از كفش‌ها یا لباس‌های جذبی كه داشتم، اندازه‌ام نمی‌شد. هیچ‌كدام از انگشترهایم هم دستم نمی‌رفت و ساعتم هم بسته نمی‌شد. وقتی خودم را وزن كردم، دیدم نسبت به ماه قبل 4-3 كیلوگرم به وزنم اضافه شده ولی غیر از خانواده‌ام و همسرم كه از نزدیك شاهد این ورم ناگهانی و در عرض چند ساعت بودند، هیچ‌كس حرفم را باور نمی‌كرد.

سلامت: بالاخره به متخصص داخلی مراجعه كردید؟

بله، آزمایش‌هایی هم نوشتند كه نتایج آن به جز كم‌خونی و مقدار کمی پروتئین در ادرار مشكل دیگری نشان نداد. در نهایت گفتند برای این ورم دلیل خاصی نمی‌توان پیدا كرد. ایشان گفتند تنها راه چاره این است كه قرص‌های ادرارآور بخورم ولی من نمی‌توانم این کار را انجام دهم چون از 8 صبح تا 8 شب بیرون از خانه هستم. البته به متخصص غدد هم مراجعه كردم كه نظر ایشان هم همین بود. با توجه به نتیجه آزمایش‌ها گفتند مشكل تیرویید هم ندارم و باید نمك را از زندگی‌ام حذف كنم.

سلامت: سوال شما از متخصصان «سلامت» چیست؟

می‌خواهم بدانم واقعا من نمی‌توانم به وزن مطلوب برسم؟ این احتباس آب برطرف‌شدنی نیست؟ از وقتی به متخصص تغذیه مراجعه كرده‌ام خیلی از نكته‌ها را رعایت می‌كنم و یاد گرفته‌ام اما هنوز صبحانه نمی‌خورم، ساعت 1 ناهار مختصری می‌خورم و گاهی تا ساعت 10 شب كه همسرم به خانه برگردد شام بخوریم، چیزی جز یك نصف پرتقال یا نارنگی و چای نمی‌خورم اصلا كلا اشتهای من زیاد نیست و تمایل چندانی به خوردن ندارم البته به جز یك هفته قبل از عادت ماهیانه که اشتهایم خیلی زیاد می‌شود و ورم بدنم بسیار شدید به‌طوری كه حتی بعضی شلوارهایم دیگر اندازه‌ام نمی‌شوند. نمی‌دانم چه كنم تا به وزن مطلوب‌ برسم.

نگاه متخصص تغذیه

توصیه‌ها و هشدارهای دکتر محمدرضا وفا به سوژه «میزگرد تغذیه»

رژیم ضدتورم

سلامت: تغذیه نادرست می‌تواند باعث احتباس آب در بدن شود؟

بله، احتباس آب با الگوی خوراکی هم ارتباط دارد. اگر به‌علت دلایل پاتولوژیک و بیمارگونه هم ایشان دچار احتباس آب شده‌ باشند، تغذیه غلط به این مشکل دامن می‌زند. اگر متخصص غدد تشخیص دهند این خانم واقعا دچار احتباس آب هستند و دلیل آن متابولیک است، نامنظم غذا خوردنشان و حذف وعده صبحانه می‌تواند این مشکل را تشدید کند.

سلامت: در این مورد چه توصیه تغذیه‌ای به ایشان دارید؟

باید حداقل 8-6 وعده و میان‌وعده طی روز داشته باشند ولی در هر وعده و میان‌وعده مقدار کمی موادغذایی مصرف کنند. صبحانه در میان ‌وعده‌های غذایی خیلی مهم است اما کسی می‌تواند صبحانه بخورد که حداقل یک ساعت قبل از آن از خواب بیدار شده باشد و تمام وعده‌ها و میان‌وعده‌هایش به نسبت آن تنظیم ‌شود. حتما باید 4 گروه اصلی خوراکی هم در برنامه غذایی این خانم گنجانده شود.

سلامت: موادغذایی‌ای وجود دارد که با توجه به شرایطشان کلا برایشان ممنوع باشد؟

تمام خوراکی‌های سرشار از نمک و سدیم می‌توانند احتباس آب را در بدن تشدید کنند یعنی نه تنها نمکی که سر سفره به غذا اضافه می‌شود بلکه خوراکی‌ها و اسنک‌های شور و تمام فراورده‌های کنسروی و ترشی و شور برای ایشان سم محسوب می‌شود، به‌خصوص اگر این ورم علت هورمونی و بیمارگونه داشته باشد. این خانم جوان باید دور خوراکی‌های پرپروتئین را هم خط بکشند و لازم است بدانند نخوردن میوه‌ها و سبزی‌های تازه و مصرف نوشیدنی‌های نامناسب هم باعث تشدید مشکلشان می‌شود.

سلامت: اینکه خانم صفایی صبحانه نمی‌خورند و از ساعت 1 بعدازظهر تا 10 شب گرسنه می‌مانند، می‌تواند یکی از دلایل چاقی‌شان باشد؟

بله، بسیار مهم است که این خانم در طول روز گرسنه نشوند چون اگر با ولع و حتی تندتند غذا بخورند، مشکلات متابولیک و اضافه‌وزنشان تشدید می‌شود و مشکلشان جدی‌تر خواهد شد.

سلامت: به نظر شما ورزش می‌تواند احتباس آب در بدن را کاهش دهد؟

با توجه به اینکه به هر حال خانم صفایی اضافه وزن دارند، چه احتباس آب در بدنشان وجود داشته باشد چه نه، باید کالری و برنامه غذایی‌شان به نسبت وزن و شرایطشان محاسبه شود و حتما برنامه ورزشی و فعالیت بدنی کافی هم داشته باشند. کسی که شروع می‌کند به دنبال کردن برنامه کاهش وزن، باید متناسب با وزنی که از دست می‌دهد، فعالیت بدنی‌‌اش را افزایش دهد. اگر این خانم به متخصص تغذیه مجرب مراجعه کنند، ترکیب بدنشان هم اندازه‌گیری می‌شود تا ثابت شود طی رژیم کاهش وزن واقعا چربی بدنشان کاهش می‌یابد و بافت ماهیچه‌ای‌شان ثابت می‌ماند تا حتی اگر پتانسیل لازم را داشته باشند، ورزش‌های مناسب را انجام دهند. حتی مثل ورزشکاران می‌تواند مقداری بافت ماهیچه‌ای‌شان بیشتر شود. در این صورت احتمال احتباس آب و ورم هم کاهش می‌یابد.

سلامت: وزن مناسب برای ایشان 68 کیلوگرم در نظر گرفته شده بوده است، آیا واقعا این وزن مناسب است؟

اگر استخوان‌بندی‌شان واقعا درشت باشد، این وزن برایشان خوب است. به طور کلی هرکس با توجه به سن، قد و استخوان‌بندی‌اش وزن ایده‌آلی دارد که بهترین وزن ممکن است. حدود دو انحراف معیار از لحاظ آماری بالاتر از این وزن ایده‌آل هم محدوده طبیعی یا سالم محسوب می‌شود بنابراین 68 کیلوگرم حداکثر مقدار محدوده طبیعی وزن است نه وزن ایده‌آل ایشان. البته با توجه به شرایطشان (و سابقه وزن کم کردن) همین که بتوانند به حداکثر وزن مناسب هم برسند، موفقیت محسوب می‌شود. از طرفی چون فرزند ندارند توصیه نمی‌کنیم تلاش کنند به وزن ایده‌آل برسند و وزنشان از 68 کیلوگرم کمتر شود چون اگر قصد بارداری داشته باشند، خود بارداری‌ باعث افزایش وزن و چربی در بدنشان می‌شود و دوباره باید آن را کم کنند. من پیشنهاد می‌کنم وزنشان را حداکثر به 68 کیلوگرم برسانند و بعد از باردار شدن و اینکه در نظر بگیریم می‌خواهند فرزند دومی داشته باشند یا نه، محدوده وزن طبیعی به ایشان توصیه می‌شود.

سلامت: اینکه خانم صفایی می‌گویند قبل از شاغل شدن هرچه می‌خواستند می‌خوردند ولی چاق نمی‌شدند، چقدر می‌تواند درست باشد؟

با افزایش سن و بعد از 25 سال، به ازای هر 5 سال رفته‌رفته متابولیسم بدن کاهش می‌یابد و حتی اگر رژیم غذایی فرد هیچ تغییری نکند، با بالا رفتن سن، کالری‌ای که دریافت می‌کند، بیشتر می‌شود. اضافه‌وزن و چاقی، موازنه‌ای است بین کالری‌ای که یک فرد سالم در طول روز می‌گیرد و انرژی‌ای که بدنش لازم دارد. اگر فرض کنیم خانم صفایی هیچ مشکل متابولیک و هورمونی نداشته باشند، باید در نظر بگیریم مقدار غذا یک مساله و نوع غذا هزار مساله است.

سلامت: منظورتان از مقدار غذا یک مساله و نوع غذا هزار مساله است، چیست؟

شاید آن موقع که شکلات و شیرینی زیاد می‌خورد‌ه‌اند، غذاهای چرب که دانسیته کالری بالایی دارند، خیلی کم مصرف می‌کرده‌اند ولی حالا غذاهای چرب بیشتر می‌خورند. این در حالی است که هر گرم چربی 9 کیلوکالری و هر گرم شیرینی و شکلات و غلات 4 کیلوکالری انرژی دارد. چیزهایی که می‌توانند دانسیته کالری را در رژیم غذایی بالا ببرند، چربی‌های آشکار و پنهان در هر وعده و میان‌وعده هستند. پس مثلا اگر قبلا روزی 1 لیوان شیر کم‌چرب 1 درصد و حالا 1 لیوان شیر 2 درصد چربی می‌خورند، 5 گرم چربی بیشتری جذب بدنشان می‌شود که حدود 45 کیلوکالری تفاوت در جذب کالری دارد یا اگر به جای ماست کم‌چرب، ماست پرچرب بخورند، با اینکه حجم ماست تغییری نکرده، کالری بیشتری جذب بدنشان می‌شود. این در حالی است که قدرت سیرکنندگی این دو نوع ماست واقعا یکی است و تفاوتی ندارد. پس عوامل مختلفی دست به دست هم داده‌اند تا باعث اضافه‌وزن ایشان شوند. نکته دیگر این است که پژوهش‌های جدید نشان داده‌اند 70 درصد علت چاقی و اضافه‌وزن، رفتار و شیوه زندگی است. مثلا کسانی که تندتند غذا می‌خورند، دیرتر احساس سیری می‌کنند و ذره‌ذره این کالری‌های اضافه جمع می‌شود و اضافه‌وزن به بار می‌آورد. کسی که در روند چاقی یا لاغری می‌افتد، باید بداند خود چاقی یا لاغری خود را تشدید می‌کنند که این مساله متابولیک است بنابراین باید خیلی مراقب باشد و روند شیوه زندگی‌اش را تغییر دهد و کالری کمتری مصرف کند و فعالیت بدنی بیشتری داشته باشد. علاوه بر مقدار غذا، به طور جدی باید مراقب نوع غذا باشند که متخصص تغذیه می‌تواند برایشان در این باره توضیح دهد.

سلامت: وسیله‌ای که در مطب متخصصان تغذیه است، واقعا می‌تواند مقدار آب بدن را مشخص کند؟

به این دستگاه‌ها BIA گفته می‌شود که دقت آنها با هم فرق می‌کند و اگر از انواع معتبر و دقیق باشد، می‌تواند موج الکتریکی خفیفی را به وسیله یک الکترود از بدن عبور ‌دهد و با توجه به اینکه مقاومت الکتریکی بافت‌های مختلف بدن در مقابل جریان الکتریسیته متفاوت است، نرم‌افزاری که در دستگاه وجود دارد، دقیقا مقدار چربی، پروتئین و آب بدن را اندازه می‌گیرد.

نگاه فوق‌تخصص غدد و متابولیسم

اسپیرونولاکتون هرگز،

استروژن شاید

دکتر امیر ضیایی

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی قزوین

این خانم گفته‌اند از وقتی داروی هورمونی مصرف ‌کرده‌اند، دچار ورم و افزایش وزن شده‌اند ولی از بین داروهایی که ایشان مصرف کرده‌اند، اسپیرونولاکتون به هیچ‌وجه باعث ورم نمی‌شود و اتفاقا دفع ادرار را هم زیاد می‌کند اما قرص استروژن در بعضی افراد باعث تهوع، استفراغ، سردرد و افزایش چربی خون می‌شود. این دارو اشتها را هم افزایش می‌دهد بنابراین می‌تواند باعث چند کیلوگرم اضافه‌وزن شود.

این اضافه‌وزن هم با قطع مصرف استروژن بعد از مدتی برطرف می‌شود به شرط اینکه بیمار کمی ورزش و فعالیت بدنی انجام دهد و رژیم‌غذایی داشته باشد. البته اینکه بعد از قطع مصرف این دارو همچنان ورم بدنشان ادامه داشته، ربطی به استروژن و عوارض آن ندارد و باید بررسی شود.

نکته دیگر این است که معمولا علت ایجاد موهای زائد، اختلال‌های هورمونی است که گویا جواب آزمایش‌ها چنین مشکلی را نشان نمی‌دهد. البته گاهی مشکل بالا بودن سطح هورمون آزاد است که در آزمایش‌ها نشان داده نمی‌شود. به هر حال حتی اگر اختلال هورمونی هم وجود داشت، باعث چنین ورمی نمی‌شد. این خانم جوان باید از نظر بیماری‌های کلیوی، قلبی، کبدی و کم‌کاری تیرویید بررسی شوند و درمان لازم برایشان شروع شود. اگر نتایج آزمایش‌ها نشان داد علت ورم هیچ‌کدام از اینها نیست و کلیه، قلب، کبد عملکرد درستی دارند و علت ورم احتباس آب و نمک با علت نامشخص است، پزشک احتمالا داروهای مدر برایشان تجویز می‌کند. البته ورم ممکن است یک دلیل دیگر هم داشته باشد که به آن ادم لنفاوی گفته می‌شود و بیشتر ثانویه به اعمال جراحی‌ای است که در آنها لنف بیرون آورده می‌شود. مثلا در خانم‌های دچار سرطان پستان که غدد لنفاوی هم خارج می‌شوند، دست ورم می‌کند که خوشبختانه این علت در مورد خانم صفایی صدق نمی‌کند.

نگاه متخصص داخلی

ریشه تورم در

قلب، کبد یا کلیه است

دکتر ایرج خسرونیا

فوق تخصص گوارش و کبد و رییس جامعه متخصصان داخلی ایران

علت ورم خانم صفایی می‌تواند بیماری‌های مختلفی مثل بیماری‌های کبدی، کلیوی یا قلبی، کمبود پروتئین یا آلبومین سرم و... باشد. گویا نتایج آزمایش‌های کلیوی ایشان مشکلی را نشان نداده ولی هنوز کبد و قلبشان بررسی نشده است در حالی که دفع پروتئین از طریق معده، کولون و... می‌تواند باعث از بین رفتن پروتئین شود و تورم را در پی دارد. قلب هم اگر نارسا باشد، بدن انسان ورم می‌کند. علاوه بر اینها، اینکه چه مدت است ورم می‌کنند، چه مقدار وزنشان بالا رفته یا بعد از فشار قسمتی از عضو متورم، دوباره به حالت اول برمی‌گردد یا نه، مهم است. برای پی بردن به جواب این سوال‌ها هم باید معاینه دقیقی انجام شود و با توجه به این موارد، نمی‌توان گفت فقط اگر نمک را از زندگی‌شان حذف کنند، اوضاعشان بهبود می‌یابد. خانم صفایی علاوه بر آزمایش‌هایی که انجام داده‌اند، باید آزمایش ادرار، مدفوع، کبدی و کلیوی بدهند و به نظر من ورم به هیچ‌وجه نمی‌تواند خودبه‌خود باشد و حتما باید علت آن را پیدا کرد و بدون معلوم شدن علت، نباید هیچ دارویی مصرف کنند.

احوالپرسی از مهمانان «میزگرد تغذیه»

این هفته: حسین نراقی

آقای نراقی با 67 کیلوگرم کاهش وزن رکورددار میهمانان «میزگرد تغذیه» شد.

در «میزگرد» این هفته سراغ آقای «حسین نراقی» که موفق شده بود 49 کیلو وزن کم کند، رفتیم که وزن فعلی‌شان شگفت‌زده‌مان کرد. گفت‌وگو با آقای نراقی مهرماه 91 در میزگرد تغذیه شماره 393 «سلامت» با تیتر «49 کیلوگرم در 49 سالگی» منتشر شده بود اما حالا مقدار کاهش وزن ایشان از سنشان خیلی بیشتر است. شاید باور نکنید اما آقای نراقی که حالا رکورددار میهمانان میزگرد تغذیه است، 67 کیلوگرم وزن کم کرده است!

ایشان بعد از بازنشستگی به دلیل کم‌تحرکی و پرخوری چاق شده بودند و وزنشان به 133 کیلوگرم رسیده بود اما با مراجعه به دکتر سیدعلی کشاورز، موفق شده بودند با رژیم غذایی و پیاده‌روی آن را به 84 کیلوگرم برسانند. آقای نراقی با ادامه رژیم غذایی و پیاده‌روی روزانه از سال گذشته تا الان، 18 کیلوگرم دیگر هم وزن کم کرده‌اند. آقای نراقی می‌گوید:‌ «به‌طور منظم به متخصص تغذیه مراجعه می‌کنم و رژیم غذایی و پیاده‌روی را ادامه می‌دهم. از شهریور وزنم ثابت مانده و رژیم غذایی‌ام آسان‌تر و مقدار نان، برنج و میوه‌ هم در برنامه غذایی‌ام بیشتر شده است.» آقای نراقی بعد از بازنشستگی به دنبال شغل مناسبی بودند اما هنوز نتوانسته‌اند شغل مناسبی پیدا کنند.

ارسال برای یک دوست
۰ ۰ آیا این خبر را می پسندید؟
نظر دهید
CAPTCHA Image reload
لطفا عددی را که تصویر بالا می بینید را وارد نمایید.