چرا گرایش تحصلیکرده‌ها، متاهل‌ها و پولدارها به اعتیاد زیاد شده؟

سلامانه :برای بسیاری از نوجوانان و جوانان ما، تصویر یك معتاد، یك آدم ژنده‌پوش، خمیده با صورت زردرنگ پر از چین‌وچروك‌ و چشم‌های قرمزرنگ است.. همان «آتقی‌» سریال «آینه عبرت»‌ دهه 60 كه حس نوستالژی خیلی از ما را قلقلك می‌دهد اما در دهه اخیر با هجوم موادمحرك و روانگردان، چهره اعتیاد در كشور تغییر كرده و هر روز این مواد محرك با عناوین جدید به جان جوانان می‌افتند. این روزها تعداد معتادان تحصیلكرده‌ای كه شاید موقعیت اجتماعی خوبی هم داشته باشند، زیاد شده است. اخیرا در حالی كه همواره از ازدواج، اشتغال و میزان تحصیلات به‌عنوان مهم‌ترین عوامل بازدارنده‌ گرایش به اعتیاد نام برده می‌شود، ستاد مبارزه با موادمخدر براساس نتایج بررسی‌های انجام شده اعلام كرده 75 درصد معتادان دارای تحصیلات دیپلم به بالا، 63 درصد متاهل و 53 درصد شاغل هستند. البته در این بررسی‌ها‌ افرادی كه هم به موادمخدر سنتی و هم صنعتی اعتیاد داشتند، مورد مطالعه قرار گرفتند. موادمخدری هم كه معتادان بیشتر مصرف می‌‌كنند، به ترتیب تریاك 55 درصد، ‌شیشه 26 درصد، كراك افغانی یا هرویین فشرده 16درصد، هرویین 10درصد، حشیش 4/6 درصد و قرص اكستازی 3 درصد هستند و در گروه سنی زیر 34 سال، بیشترین تعداد معتادان وجود دارند.

اعتیاد اعضای خانواده، پیش‌زمینه گرایش به مواد مخدر در افراد تحصیلكرده است

مدیركل دفتر تحقیقات و آموزش ستاد مبارزه با موادمخدر، در گفت‌وگو با «سلامت» دلایل مختلفی را برای گرایش افراد تحصیلكرده به اعتیاد برمی‌شمرد: «متاسفانه در بین برخی جوانان نگرش مثبتی نسبت به موادمخدر ایجادشده كه باورهای غلطی را در ذهن آنها به وجود می‌آورد. این باورها می‌تواند پیش‌زمینه گرایش به اعتیاد را در آنها ایجاد ‌كند. از سوی دیگر، مصرف مواد بین گروه همسالان و دوستان می‌تواند در گرایش به اعتیاد موثر باشد. مثلا وقتی جوان دانشجویی ببیند دوستش مصرف‌كننده مواد مخدر است و او را تشویق می‌كند، ممكن است به مصرف موادمخدر گرایش پیدا كند. تحقیقات ما نشان داده یكی از عوامل گرایش به اعتیاد در افراد تحصیلكرده، مصرف مواد به‌وسیله اعضای خانواده آنهاست.» دكتر حمید صرامی می?افزاید: «استقلال بیش از حد نیز یكی دیگر از عوامل تاثیرگذار در گرایش به اعتیاد اقشار تحصیلكرده است به گونه‌ای كه وقتی فرد از خانواده خود دور می‌شود، نظارت‌های اجتماعی نیز بر رفتار او كاهش پیدا می‌كند، خودش را تنها می‌بیند و ممكن است رفتارهایی داشته باشد كه او را به سمت اعتیاد سوق دهد. علاوه بر موارد گفته شده، برخی اختلال‌های روانی، عصبانیت، پرخاشگری، اضطراب و استرس نیز می‌تواند عاملی برای گرایش افراد تحصیلكرده به اعتیاد باشد. در حقیقت زمانی كه فردی مهارت‌های اجتماعی لازم را یاد نگرفته باشد، ممكن است برای آرام‌‌كردن خود به داروهای مخدر یا مواد محرك رو بیاورد.»

 

برخی دانشجویان از خطر مخدرها بی‌اطلاعند

دكتر صرامی 4 علت اصلی گرایش به موادمخدر را لذت‌جویی، كنجكاوی، تفریح و رفع مشكل‌های روانی بیان می‌كند: «در تحقیق جدیدی در ستاد مبارزه با موادمخدر مشخص شد 56درصد دانشجویان در دانشگاه‌های دولتی در مورد موادمخدر اطلاعات كافی ندارند، در حالی كه فقر اطلاعات، پیش‌زمینه ابتلا به موادمخدر است بنابراین دستگاه‌های فرهنگی كشور باید با برنامه‌ریزی، در مورد موادمخدر به جوانان اطلاعات دهند. از سوی دیگر، ‌آموزش ندادن مهارت‌های زندگی باعث می‌شود هر باور و نگرش غلطی در جوانان شكل بگیرد و زمینه كنجكاوی را در آنها فراهم كند. همین كنجكاوی هم یكی از مهم‌ترین عوامل اصلی گرایش به موادمخدر محسوب می‌شود.» به گفته دبیر اتاق فكر ستاد مبارزه با موادمخدر، آموزش و پرورش باید به طور جدی آموزش مهارت‌های زندگی را در برنامه‌های درسی بچه‌ها بگنجاند. موضوع مهم دیگری كه صرامی به آن اشاره می‌كند، خلاءهای معنوی و اعتقادی بین جوانان است: «متاسفانه برخی از تحقیقات ما نشان می‌دهد در عصر جدید، خلاءهای معنوی در بین جوانان رشد كرده و همین عاملی است برای گرایش به اعتیاد. علاوه بر این، نتایج بررسی‌های ما نشان می‌دهد كاركرد خانواده تضعیف شده، دلبستگی‌ها كمتر و آَشفتگی در خانواده‌ها بیشتر شده، كنترل و نظارت بر اعضای خانواده نیز كاهش پیدا كرده، در نتیجه بیشتر به سمت گروه همسالان و دوستان گرایش پیدا می‌كنند و این خلاءهای عاطفی و خانوادگی می‌تواند زمینه گرایش به اعتیاد را فراهم كند.» به گفته صرامی، هرچه برنامه‌های متنوع شاد و نشاط‌آور كه امید را در دل جوانان ایجاد كند، بیشتر باشد، فشار و استرس آنها كمتر خواهد شد. در حقیقت هرچه بیشتر نشاط اجتماعی در جامعه ایجاد كنیم، فشارهای روانی و هیجان‌های كاذب جوانان كمتر می‌شود و زمینه‌های ‌گرایش پیدا نكردن به اعتیاد بیشتر خود را نمایان می‌كند.

 

نوع مصرف افراد تحصیلكرده متفاوت است

قشر جدیدی از معتادان كه الگوی مصرفشان نیز متفاوت است، افراد تحصیلكرده، پولدار و بالاشهرنشین‌ هستند كه شاید اعتیاد به سر و شكلشان نیاید. در دهه اخیر، متاسفانه پدیده اعتیاد در یقه سفیدها بیشتر خود را نشان داده است. دكتر مجید ابهری، روان‌شناس و آسیب‌شناس اجتماعی با بیان این جمله‌ها، این پدیده را از نظر رفتارشناسی تحلیل می‌كند: «این قشر از معتادان كه بیشتر كوكایین، ماشروم، كروكودیل، ماری‌جوانا و اسید(نام دیگر گراس است) مصرف می‌كنند، گاهی استفاده از موادمخدر را نشانه روشنفكری و هنرمندی و آن را یك كلاس و پایگاه اجتماعی می‌دانند. گروه دیگر نیز تصور می‌كنند با مصرف موادمحرك هیچ‌گاه اعتیاد پیدا نمی‌كنند و به دلیل تبلیغات دروغین، این مواد را وسیله‌ای برای تفریح و سرگرمی فرض می‌كنند. گروهی هم كه بیشتر مصرف‌كننده شیشه هستند، برای لاغر شدن، افزایش قوای جنسی و نشاط و شادی مضاعف به این مواد روی می‌آورند و بیشتر از اقشار تحصیلكرده هستند.» این متخصص علوم‌رفتاری، اعتیاد این قشر از جامعه را به موادمخدر، یك خطر جدی می‌داند: «نیروی فكری و فرهنگی جامعه كه نیروی فعال و نخبه جامعه هستند، با این معضل در معرض انواع آسیب‌های اجتماعی قرار می‌گیرد. از آنجا كه مصرف این موادمحرك بسیار بیشتر از موادمخدر سنتی در درازمدت تاثیرات روانی، عصبی و مغزی در افراد دارد،‌ لازم است رسانه‌ها، فیلم‌ها و مجموعه‌های تلویزیونی این باور را در جوانان ایجاد كنند كه معتاد یك مرد ژنده‌پوش به همراه منقل یا در حال تزریق مواد نیست بلكه همه افراد، حتی اقشار تحصیلكرده و مرفه نیز در معرض اعتیاد هستند و باید هوشیار باشند كه با هر نوع تبلیغی به سمت موادمخدر نروند.»

 

مشكل‌های اقتصادی و فرهنگی از عوامل گرایش به اعتیادند

اشتغال، ازدواج و تحصیلات می‌تواند از عوامل بازدارنده گرایش افراد به اعتیاد باشد، اما گاهی نیز می‌تواند برعكس عمل كند. دكتر محمدعلی حریرچیان، درمانگر اعتیاد در این‌باره می‌گوید: «این مولفه‌ها در شرایط كنونی كشور خیلی نمی‌تواند به ‌گرایش پیدا نكردن افراد به اعتیاد كمك كند چون از یك جهت ما آدم‌های تحصیلكرده‌ای را كه شغل مناسبی ندارند در جامعه زیاد داریم و از طرفی فارغ‌التحصیلانمان را برای رفع نیازهای جامعه تربیت نكرده‌ایم. وقتی افراد از دانشگاه‌ فارغ‌التحصیل می‌شوند، فشارهای روانی‌شان بیشتر می‌شود چون می‌بینند با وجود وقت و زحمتی كه برای تحصیل كشیده‌اند، نتیجه دلخواه را به دست نیاورده‌اند. همچنین شرایط اقتصادی نیز به گونه‌ای است كه خیلی‌ها مجبورند، 2 تا 3 شیفت‌كار كنند كه همین موضوع آنها را از نظر روانی با مشكل مواجه می‌كند. علاوه بر این، تقاضای ازدواج در كشور كمتر و طلاق افزایش داشته و مردان معمولا در تامین مایحتاج خانواده خود با مشكل مواجه هستند. پس در جامعه‌ای هم كه از نظر فرهنگی و اجتماعی با مشكل مواجه است، این 3 عامل نمی‌تواند نقش سودمندی در پیشگیری از اعتیاد داشته باشد، چون ما نه در زمینه اجتماعی و نه در زمینه فردی اقدام موثری برای ارتقای جامعه انجام نداده‌ایم.»

 

خطر مسمومیت‌های الکلی درکشور

دسترسی به آمار معتادان به الكل در كشور ما به دلیل ممنوع بودن آن و حساسیت‌هایی كه ایجاد می‌كند، كمی مشكل به‌نظر می‌رسد. سال گذشته فرمانده نیروی انتظامی گفت: «در دنیا 10 برابر معتادان موادمخدر معتاد الكلی وجود دارد، اما در ایران یك‌دهم معتادان موادمخدر، معتاد الكلی داریم و می‌توان گفت 200هزار معتاد الكلی در ایران وجود دارد.» از سوی دیگر، آمار مرگ ناشی از‌ استفاده از مشروبات الكلی تقلبی و قاچاق نیز نگران‌كننده است. پلیس اعلام كرده سالانه 60 تا 80 میلیون لیتر انواع مشروبات الكلی به صورت قاچاق وارد كشور می‌شود. تلاش‌های خبرنگار «سلامت» برای دستیابی به آمار جدید معتادان الكلی از پلیس بی‌نتیجه ماند، اما دكتر سیدابراهیم قدوسی، مسئول برنامه كاهش آسیب وزارت بهداشت در گفت‌وگو با «سلامت» در مورد تحقیقی گفت كه به سفارش وزارت بهداشت و به‌وسیله محققان دانشگاه علوم‌پزشكی كرمان انجام شده است: «سال گذشته تحقیقی با عنوان تخمین اندازه جمعیت سوءمصرف مواد و الكل در كشور انجام شده كه نتایج آن نشان داد یك میلیون و 500 هزار نفر در كل كشور سال گذشته حداقل یك بار تجربه استفاده از الكل را داشته‌اند و مصرف الكل در افراد سنین 18 تا 30 سال شایع‌تر است. بعد از الكل، تریاك سوخته شایع‌ترین ماده مخدر مصرفی است که یك میلیون نفر این ماده را مصرف می‌كنند.» آن‌طور كه دكتر قدوسی بیان می‌كند، این تحقیق از همه گروه‌های سنی از 18 تا 87 سال و در همه استا‌ن‌ها به‌طور تصادفی و به روش خیابانی انجام شده است چون تحقیقات جهانی نشان داده این روش نسبت به مراجعه به منزل یا از طریق تلفن نتایج بهتری دارد و مردم بهتر همكاری می‌كنند. به گفته مسئول برنامه كاهش آسیب وزارت بهداشت، 
48 درصد شركت‌كنندگان در این تحقیق مرد، 52 درصد زن، 42 درصد مجرد و 52درصد متاهل، 57 درصد دیپلمه و با تحصیلات كمتر، 38 درصد دارای تحصیلات دیپلم تا لیسانس و 5 درصد بالاتر از لیسانس بودند. موضوع مهم این است كه نتایج این تحقیق قرار است چه مشكلی را حل كند؟ در حقیقت اینكه 5/1 میلیون نفر یك بار تجربه الكل را داشته‌اند یا یك میلیون نفر تجربه یك بار مصرف تریاك سوخته دارند، نشانه چیست؟ دكتر قدوسی پاسخ می‌دهد: «آنچه برای وزارت بهداشت اهمیت دارد این است كه بداند تعداد افرادی كه زمینه استفاده از الكل را دارند، چند نفر است و مداخلات پیشگیرانه و برنامه‌های كاهش آسیب براساس زنگ خطرها متمركز می‌شود. در واقع آمار معتادان به الكل از نظر مداخلات درمانی اهمیت دارد، اما از نظر مداخلات بهداشتی و سلامت و پیشگیری از رفتارهای پرخطر، باید افرادی را كه در معرض خطر هستند، شناسایی كنیم.

 

عوارض اعتیاد متاهلان بیشتر است

با وجود تمام مشكل‌هایی كه برشمردیم، به نظر می‌رسد ازدواج و خانواده‌دار بودن به‌دلیل آرامش و امنیتی كه در اعضای خانواده‌ ایجاد می‌كند، بیشتر از بقیه عوامل بتواند زمینه بروز اعتیاد را در جوانان كاهش دهد، اما چه عواملی باعث شده 63درصد معتادان متاهل باشند؟ دكتر حمید صرامی، براساس نتایج تحقیقات ستاد مبارزه با موادمخدر،3 دلیل را برای این موضوع برمی‌شمرد: «نارضایتی عاطفی یكی از عواملی است كه می‌تواند پیش‌زمینه بروز اعتیاد باشد چون متاسفانه ما آموزش‌های لازم را برای زندگی مشترك به جوانان نداده‌ایم و آنها مهارت‌های لازم برای زندگی مشترك ندارند. عامل دیگر، نارضایتی جنسی است و در زمینه بهداشت جنسی هم آموزش‌های موثری به جوانان نداده‌ایم، بنابراین بسیاری از آنها برای تقویت قوای جنسی، به غلط، به سمت مصرف موادمحرك كشیده می‌شوند. عامل مهم دیگر، مسائل اقتصادی است،‌ در این زمینه نه آموزش موثری داریم و نه اقدام موثری برای جوانان در زمینه اقتصادی انجام داده‌ایم بنابراین افسردگی و استرس سراغ آنها می‌آید كه خود می‌تواند پیش‌زمینه گرایش به اعتیاد باشد. با این اوصاف تنها راه مقابله با اعتیاد، ایمن‌سازی جوانان و نوجوانان است.»

به نظر می‌رسد معضل اعتیاد در كشور ما هر روز رنگ تازه‌ای به خود می‌گیرد چون از یك سو از نظر فرهنگی تاكنون آموزش موثری در مورد خطرهای اعتیاد به نوجوانان و جوانان داده نشده و از طرف دیگر، مشكل‌های اقتصادی و اجتماعی مزید بر علت شده‌اند بنابراین باید بپذیریم كه مقابله با اعتیاد، آن هم در میان قشر تحصیلكرده، به عزم جدی نیاز دارد.

ارسال برای یک دوست
۰ ۰ آیا این خبر را می پسندید؟
نظر دهید
CAPTCHA Image reload
لطفا عددی را که تصویر بالا می بینید را وارد نمایید.
  • آرش چهارشنبه, 16 بهمن 1392 - ساعت : 21:02:59
    دلیل گرایش اقشار تحصيلكرده و مرفه به اعتیاد غفلت مسئولان دولتی در برنامه ریزی اوقات فراعت جوانان است که آقایان انتظار دارند شبانه روزشان به دعا و نیایش بگذرد، و البته دست داشتن گروه های صاحب زر و زور در این تجارت کثیف اما پرسود نیز مزید بر علت است!
  • بي عقل چهارشنبه, 16 بهمن 1392 - ساعت : 09:30:50
    تا چه موقع ميخواهيد توي صورت مسئله بچرخيد؟ چه كسي مواد وارد ميكنه؟ زورت نميرسه با ميترسي اسم بياري؟ ورودي را ببند اگر ميتوني در غير اين اصلا سراغ اين موضوع نرو